سیستم اخلاقی اسلام را ضعیف و انحطاط آور بدانند ، ممکن هم هست افرادی‌ قوانین اجتماعی اسلامی را عامل انحطاط مسلمین بخوانند . اتفاقا ، هم پاره‌ای از افکار و معتقدات اسلامی و هم برخی از مبانی اخلاق‌ اسلامی و هم بعضی قوانین و مقررات اجتماعی اسلامی مورد این اتهام واقع‌ شده‌اند . همچنین در بخش مسلمین و بخش عوامل بیگانه ، فصلهای متعدد و گوناگونی‌ است که همه باید مورد بررسی قرار گیرد . در میان افکار و معتقدات اسلامی ، مسائل ذیل مورد این اتهام واقع‌ شده‌اند : . ١ اعتقاد به سرنوشت و قضا و قدر . ٢ اعتقاد به آخرت و تحقیر زندگی دنیا . ٣ شفاعت . ٤ تقیه . ٥ انتظار فرج از پنج مسأله بالا سه مسأله اول مشترک میان شیعه و سنی است و دو مسأله‌ آخر تقریبا از مختصات شیعه است . گاهی گفته می‌شود سر انحطاط مسلمین اعتقاد عمیقی است که به سرنوشت و قضا و قدر دارند ، و گاهی گفته می‌شود اهتمام عظیم اسلام به امر آخرت و جهان ابدی و ناچیز شمردن زندگانی دنیا فکر مسلمین را از توجه جدی به‌ مسائل زندگی منصرف کرده است ، و گاهی گفته می‌شود اعتقاد به شفاعت - که‌ در تمام ادوار تاریخ اسلامی ، این اعتقاد وجود داشته است ( جز افراد معدودی و اخیرا دسته مخصوصی ) - مسلمانان را نسبت به گناهان که فلسفه‌ گناه بودن آنها تأثیر سوء آنهاست در سعادت ، لاقید کرده است و مسلمان‌ با اتکای به شفاعت ، از هیچ رذیله و جرمی امتناع ندارد .