انسان و سرنوشت - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٣

می‌دهند . علیهذا گاهی اگر یک جریان را تنها از دریچه علل مادی و ابعاد جسمانی بنگریم رابطه علی و معلولی کاملی می‌بینیم ، ولی اگر با دیده دیگری‌ جریانهای پنهان دیگر را مشاهده کنیم ، خواهیم دید آنچه ما او را علت‌ می‌پنداشتیم برای وجود معلول کافی نبوده ، زیرا یک جریان پنهان دیگر بوده‌ که در جریان مورد نظر ما دخالت داشته است . در آن فصل گفتیم که صدقات‌ و احسانها و نیتها و بالاخره نوع اعمال بشر که با نیت و جنبه‌های روحی بشر وابستگی دارد ، از خود آثاری در جریان علل و اسباب جهان باقی می‌گذارد و اگر کسی حس علاوه‌ای بر آنچه ما داریم داشته باشد و آن جریانها را با آن‌ حس ، ادراک کند ، در موارد خاصی طرز قضاوت او با قضاوت ما متفاوت‌ خواهد بود . درست مثل این است که ما که موجود سه بعدی هستیم با موجودات دو بعدی که بیش از دو بعد را نمی‌توانند درک کنند ، در یک‌ موضوع بخواهیم قضاوت کنیم ، البته در موضوعات دو بعدی قضاوت ما و آنها یکسان خواهد بود ولی در موضوعات سه بعدی قضاوت ما و آنها قهرا متفاوت‌ خواهد بود . اهل یقین ، یعنی آنها که حسی دیگر و دیده‌ای دیگر دارند و جهان را در کشش و امتدادی دیگر و جریان و سیلانی دیگر علاوه بر آنچه ما می‌بینیم می‌بینند ، در موارد خاصی قضاوت آنها با ما متفاوت خواهد بود . آنچه ما او را مثلا علت مرگ می‌بینیم ، او به واسطه احاطه بر جهانی پنهان‌ ممکن است علت مرگ نبیند . از لحاظ جریانهای معنوی چه مانعی دارد که‌ بعضی چیزها در حکم تضمین عمر یا سلامت یا رزق باشد و تأثیری معنوی در ادامه عمر یا سلامت یا توسعه رزق داشته باشد و اهل یقین از آن آگاه باشند ؟ به هر حال ، این حدیث قابل توجیه است و این مطلب دامنه