مخصوصا مسیحیان متوجه این فکر بکر عالی شدند . در تاریخ ادبی ایران تألیف ادوارد براون جلد اول صفحه ٤١٣ می‌گوید : " فن کرمر معتقد است فکر آزادی اراده را معبد الجهنی به تقلید و تبعیت از یک ایرانی موسوم به سنبویه در پایان قرن هفتم [ میلادی ] در دمشق ترویج می‌کرد " . در صفحه ٤١٢ می‌گوید : " به نظر فن کرمر محل تکوین و تکامل معتقدات این قوم دمشق بوده و تحت نفوذ متألهین بیزانس ، علی‌الخصوص یحیی دمشقی و مرید او ثیودور ابوقره بوده است " . معلوم می‌شود به نظر فن کرمر آن ایرانی هم که به عقیده او ابتدائا فکر آزادی و اختیار را به معبد جهنی تلقین کرد ، از فیوضات متألهین مسیحی‌ رومی بهره‌مند شده است ! اگر اینچنین است پس برای بحث در مسائل توحید و معاد و بلکه نماز و روزه هم باید اینچنین ریشه تاریخی جستجو کنیم و لابد علت اینکه مسلمین‌ متوجه بحث در توحید و معاد و نماز و روزه شدند ، سوابقی است که این‌ مباحث در حوزه‌های مسیحی داشته است ! حقیقت این است که مستشرقین نه صلاحیت تحقیق در عقاید و افکار اسلامی‌ را دارا می‌باشند و نه غالبا حسن نیت آن را . آنجا که در مقام تجزیه و تحلیل افکار و عقاید اسلامی برمی‌آیند و فی‌المثل وارد مسائل مربوط به کلام‌ اسلامی یا عرفان و تصوف یا فلسفه می‌شوند ، آن قدر مهملات به هم می‌بافند که موجب تعجب و