سبحان اللّه ، بزرگداشت شكوه خداوند و وارسته دانستن او از هر آن چيزى است كه هر مشركى در باره او مى گويد . پس هر گاه بنده اين جمله را بگويد ، هر فرشته اى بر او درود مى فرستد . ٥ . إذا قُلتَ : «سُبحانَ اللّه ِ وبِحَمدِهِ» رَفَعتَ اللّه َ ـ تَبارَكَ و تَعالى ـ عَمّا يَقولُ العادِلونَ بِهِ . [١] هر گاه بگويى : «سبحان اللّه و بحمده» ، در واقع ، خداوند ـ تبارك و تعالى ـ را از آنچه مشركان در حقّ او مى گويند ، برتر دانسته اى. آنچه در اين احاديث ، در تبيين و تفسير «تسبيح» آمده ، در مجموع ، حاكى از آن است كه مفهوم اين ذكر ، تنزيهِ توأم با تعظيم خداوند متعال است .

تسبيحگوى حقيقى

بر پايه آنچه در تفسير «تسبيح» بدان اشاره شد ، هر كسى شايسته آن نيست كه تسبيحگو شمرده شود . تسبيحگوى حقيقى ، كسى است كه باور كرده كه خداوند متعال در ذات و صفات و افعال ، هيچ گونه كاستى اى ندارد و عظمت اين معنا را درك نموده است . بنا بر اين ، كسى كه حتّى در دل ، بر مقدّرات الهى اعتراض دارد ، نمى تواند در گفتن ذكر تسبيح ، صادق باشد .

راز همراهى «تسبيح» و «تحميد»

با تأمّل در مفهوم حقيقىِ «تسبيح» ، راز همراهىِ اين ذكر و ذكرِ «تحميد» در قرآن [٢] و دعاها روشن مى گردد و اين كه چرا فرشتگان ، همراه تسبيح خداوند منّان ، او را حمد مى كنند :

[١] النهاية فى غريب الحديث : ج ٢ ص ٣٣١ .[٢] ر . ك : ص ٤٤٤ ح ٧٠٩ .[٣] ر . ك : ص ٤٤٦ ح ٧١٢ .[٤] ر . ك : ص ٤٤٢ ح ٧٠٨ .[٥] ر . ك : ص ٤٤٦ ح ٧١٣ .[٦] ر . ك : ص ٤٤٨ ح ٧١٥ .[٧] ر . ك : بقره : آيه ٣٠ ، رعد : آيه ١٣ ، حجر : آيه ٩٨ و اسراء : آيه ٤٤ .[٨] زمر : آيه ٧٥ . نيز ، ر. ك : غافر: آيه ٧٠ ، شورا : آيه ٥ ، بقره : آيه ٣٠ .[٩] غافر : آيه ٥٥ .[١٠] طور : آيه ٤٨ .[١١] رعد : آيه ١٣ .[١٢] اسراء : آيه ٤٤ .[١٣] الكافى : ج ١ ص ١١٧ ح ٨ ، التوحيد : ص ٣١٣ ح ١ ، معانى الأخبار : ص ١٢ ح ٢ ، بحار الأنوار : ج ٨٤ ص ٣٦٦ ح ٢٠ .[١٤] ر . ك : ص ٥١٧ (تسبيحات چهار گانه) .[١٥] ر . ك : ج ٢ ص ٨٧ (تسبيحات فاطمه) .