عاشق ، نمى تواند به ياد معشوق خود نباشد . از اين رو ، شيرينىِ ياد محبوب ، در كام اهل معرفت ، شيرين تر از خواب است : سَهَرُ العُيونِ بِذِكرِ اللّه ِ خُلصانُ العارِفينَ ، وحُلوانُ المُقَرَّبينَ . [١] بيدارى چشم ها به ياد خدا ، عشق و علاقه عارفان و شيرينى مقرّبان است . و چنان كه در حديث قدسى آمده است : كَذَبَ مَن زَعَمَ أنَّهُ يُحِبُّنى فَإِذا جَنَّهُ اللَّيلُ نامَ عَنّى . أ لَيسَ كُلُّ مُحِبٍّ يُحِبُّ خَلوَةَ حَبيبِهِ ؟! [٢] دروغ مى گويد كسى كه مدّعى است مرا دوست دارد ، امّا چون شب مى شود ، مى خوابد . مگر نه اين است كه هر عاشقى دوست دارد با معشوقش خلوت كند؟!

٣ . ياد مرگ

در كنار آفت زدايى از ياد خدا و تقويت بنيه خداشناسى ، ياد مرگ و پيامدهاى آن نيز مى تواند در توجّه بيشتر انسان به خداوند متعال ، مؤثّر باشد . [٣]

٤ . دعا براى الهام شدن ذكر

يكى از مهم ترين عوامل ذكر ، الهام است . به تعبيرى كه در حديث نبوى آمده ، الهام شدن ذكر خدا به دل ، بزرگ ترين نعمت الهى است : ما مَنَّ اللّه ُ تَعالى عَلى عِبادِهِ بِمِثلِ أن يُلهِمَهُم ذِكرَهُ . [٤]

[١] ر . ك : ص ١٩٨ ح ٣٢٧ .[٢] الأمالى ، صدوق : ص ٤٣٨ ح ٥٧٧ ، بحار الأنوار : ج ١٣ ص ٣٢٩ . نيز ، ر. ك : أعلام الدين : ص ٢٦٣ ، إرشاد القلوب: ص ٩٣ ، عيون الأخبار ، ابن قتيبه : ج ٢ ص ٣٠٠ .[٣] ر . ك : ص ١٣٩ (به ياد آوردن قبر) .[٤] ر . ك : ص ١٣٦ ح ٢١٦ .