٥٢٩١.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : فرزند تا هفت سال، آقاست، هفت سال خدمتكار و هفت سال وزير است . اگر در بيست و يك سالگى از تربيت او راضى بودى، كه خوب ، وگرنه ، به پهلويش بزن [تا دنبال كار خودش برود] كه نزد خداوند ، معذورى .

٧ / ٦

شيوه تربيت اسلامى

الف ـ تكريم و مدارا و دلسوزى و محبّت

٥٢٩٢.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : كودكانتان را تكريم كنيد و آنان را خوبْ تربيت كنيد .

٥٢٩٣.مسند ابن حنبل ـ به نقل از عموى ابو رافع بن عمرو غِفارى ـ: من كودك بودم كه به درخت خرماى انصار ، سنگ پرتاب مى كردم . پيامبر صلى الله عليه و آله كه آمد، به ايشان گفته شد : اين جا كودكى هست كه به درخت خرماى ما سنگ مى زند . مرا نزد پيامبر صلى الله عليه و آله بردند و ايشان فرمود : «اى پسر! چرا به درخت خرما سنگ مى اندازى ؟» . گفتم : [از آن] مى خورم . فرمود : «به درخت ، سنگ نينداز و هر چه پايين آن ريخت ، بخور» . سپس دست بر سر من كشيد، [برايم دعا كرد] و فرمود : «خداوندا! شكم او را سير گردان» .

[١] كودك شش ساله از لحاظ ذهنى، نسبت به كودك دو ساله، در قبول تقاضا و درخواست و راه نمايى و نمايش رفتارهاى ديگران (كه به عنوان الگويى براى تقليد كودك عمل مى كنند) ، يا ديگر ارتباط هاى كنترل مدار ، تواناتر است . به موازات رشد كودك ، اين گونه درون دادهاى ارتباطى، به صورت فزاينده اى آثار جزئى و ظريفى به بار مى آورند . درخواست انجام دادن رفتارهاى متوالى پيچيده ، ممكن است اين توانايى ها را در كودك شش ساله فرا خوانَد و او را به پاسخ وا دارد ، در حالى كه در اغلب موارد ، كودكان دو ساله ، فاقد تجهيزات شناختى براى اجابت اين گونه درخواست ها هستند . ارتباطات كنترلْ مدار از كودك به جانب ديگر نيز، نشانگر تغييرات وابسته به سن در اوان كودكى است . كودك دو ساله ، آشكارا مى تواند رفتار اطرافيان خود را به شيوه هاى ظريف ، كنترل كند و چنين نيز مى كند . با وجود اين ، او هرگز نمى تواند همانند كودكان شش ساله ، ديگران را به گونه اى هدفمند، با بهره گيرى از درخواست هاى گاه جزئى ، كلامى ، حركات بدنى ، نمايش هاى جسمانى و مانند آنها، به ابراز رفتارهاى مورد نظر خود ، وا دارد . سرانجام ، كودك در حال رشد ، توان مى يابد تا به صورتى روزافزون، بر رفتار خود ، مهار زند (ر.ك: رشد شناختى : ص ١٠٦) .