حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٢٧٨
كرامت نفس ، محور اساسى اخلاق و تربيت اسلامى است و مهم ترين راه آن ، تكريم انسان ، بويژه در دوران كودكى است . البتّه بخشى از كرامت پرورى، به آموزش زشتى ها و زيبايى ها مربوط مى شود ؛ ولى تكريم ، ارزش و اهميّت بسيارى دارد . يكى از مهم ترين نكات تربيتى كه در تكريم شخصيت كودك بايد مورد توجّه قرار گيرد، جدّى گرفتن احساسات او در هفت سال آغاز زندگى است. اين موضوع، آن قدر اهمّيت دارد كه اين دوران در حديثى از پيامبر خدا ، دوران سَرورى و آقايىِ كودك شمرده شده است : الوَلَدُ سَيّدٌ سَبعَ سِنينَ . [١] فرزند ، هفت سال سَرور است . مقتضاى سَرورى و آقايىِ كودك، فرماندهى او و اطاعت والدين است ، بدين معنا كه كودك در هفت سال آغاز زندگى، بايد در خانواده ، آقايى و فرماندهى كند . از اين رو هر چه مى خواهد ، در صورتى كه براى او زيانبار نباشد و در توان پدر و مادر باشد ، بايد تأمين شود . نتيجه تربيتىِ فرماندهى كودك در هفت سال آغاز زندگى و فرمانبرى صحيح پدر و مادر از او، فرمانبرى مطلق توأم با محبّت كودك در هفت سال بعدىِ زندگى كودك خواهد بود. از اين رو، در ادامه همان حديث آمده است : و عَبدٌ سَبعَ سِنينَ .
[١] ر . ك : حكمت نامه كودك : ص ٢٠٧ (تشويق به دوست داشتن فرزندان و دلسوزى با آنان) .[٢] ر . ك : حكمت نامه كودك : ص ٢١٥ (نكوهش محبّت نكردن به كودكان) .[٣] ر . ك : حكمت نامه كودك : ص ١٨٩ (تربيت هنگام خشم) و ص ١٩١ (خشونت) .[٤] در خطبه شعبانيه آمده است : «وقّروا كبارَكم وارحموا صغارَكم؛ بزرگانِ خود را احترام بگذاريد و با كودكان خود ، مهربانى كنيد» (الأمالى ، صدوق : ص ١٥٤) .[٥] اين نكته، در احاديث چندى آمده است، از جمله: «من كرمت عليه نفسه لم يهنها بالمعصية ؛ هر كس جانش برايش محترم باشد ، آن را با گناه، خوار نمى كند» (مستدرك الوسائل : ج ١١ ص ٣٣٩) . «من كرمت نفسه قَلّ شقاقه و خلافه ؛ هر كس جانش برايش گرامى باشد، ستيز و دعوايش كم مى شود» (عيون الحكم والمواعظ : ص٤٦٤ ح ٨٤٤٨) . «من كرمت عليه نفسه هانت عليه شهوته؛ هر كس جانش برايش محترم باشد ، هوسش كوچك مى شود» (بحار الأنوار : ج ٧٠ ص ٧٨ ح ١٢).[٦] المعجم الأوسط : ج ٦ ص ١٧٠ ح ٦١٠٤ ؛ مكارم الأخلاق : ج ١ ص ٤٧٨ ح ١٦٤٩ .