اخلاق اقتصادى(ج1) - الهامى نيا، على اصغر و همکاران - الصفحة ٩٤
او تقرّب نمىجويند، و هم با بندگان او روابط صحيح برقرار نمىكنند: حقوق آنها را نمىپردازند، از آنان بهرهكشى مىكنند، دور احسان و انفاق نمىگردند و ... در عوض، با خصلتهاى منفى به زراندوزى مىپردازند. امام رضا عليهالسلام مىفرمايد:
«لا يَجْتَمِعُ الْمالُ الَّا بِخِصالٍ خَمْسٍ: بِبُخْلٍ شَديدٍ وَ امَلٍ طَويلٍ وَ حِرْصٍ غالِبٍ وَ قَطيعَةِ الرَّحِمِ وَ ايثارِ الدُّنْيا عَلَى الْاخِرَةِ» «١» ثروت جز با اين پنج خصلت انباشته نمىشود: بخل زياد، آرزوى دراز، حرص فراوان، قطع رابطه با خويشاوندان و ترجيح دنيا بر آخرت.
٢- فراموشى معاد: به طور طبيعى وقتى كسى با مبدأ آفرينش (خدا) رابطه صحيحى نداشت با مقصد آن (معاد) نيز چندان آشنا نمىگردد و فراموشى معاد جز دلبستگى به دنيا و تاخت و تاز خودسرانه در آن، نتيجه ديگرى در پى نخواهد داشت و اين دلبستگى، هر چه بيشتر او را به تكاثر ثروت وامىدارد و همه همّ و غمّش را مصروف دنيايى مىكند كه به گمانش، نهايت زندگى و مقصد نهايى است؛ «وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ الَّذى جَمَعَ مالًا وَ عَدَّدَهُ يَحْسَبُ انَّ مالَهُ اخْلَدَهُ» «٢» واى بر هر عيبجوى مسخرهگر، كه ثروتى اندوخته و شماره كرده، گمان مىكند كه ثروتش، جاودانهاش مىسازد! ٣- نادانى: انسان آگاه و خردمند، درآمد و هزينه زندگى خويش را برآوُرد مىكند و به اندازه رفع نيازهاى مادى و معنوى خويش به كسب درآمد مىپردازد، ولى افراد ناآگاه و كم خرد، بدون هدف و برنامهريزى اصولى به زراندوزى مىپردازند، از اين رو، امام على صلواتاللهعليه مىفرمايد:
«تَكَثُّرُكَ بِما لا يَبْقى لَكَ وَ لا تَبْقى لَهُ مِنْ اعْظَمِ الْجَهْلِ» «٣»