او در حالت اوّل، مى‌تواند، زمينه بهره‌مندى هر چه بهتر و بيشتر خود و خانواده‌اش را از نعمتهاى الهى فراهم سازد و سطح و وضع زندگى‌اش را از نظر كمّى و كيفى، تعالى و بهبود بخشد. «١» در اين وضعيّت، اگر انسان با وجود توانايى مالى، بر خود و خانواده‌اش سخت بگيرد، مورد نكوهش خواهد بود. بر عكس، در حالت دوم، شايسته است، آدمى در مصرف آنچه در اختيار دارد، به حدّاقلّ ضرورت اكتفا كرده، آنچه افزون بر نيازهاى اوّليّه‌اش در اختيار دارد، به همنوعان نيازمند خويش واگذار كند و به اين صورت در تحمّل شدايد زندگى با ايشان مشاركت و همدردى نمايد.
نكته ديگر اين كه از ديدگاه اسلام، مشروعيّت مصرف، منوط به اين است كه انگيزه‌هايى كه انسان را به مصرف وامى‌دارد، مثبت و سازنده باشد. به عبارت واضحتر، اسلام مى‌كوشد، انسان را طورى تربيت كند كه آنچه از او سر مى‌زند، او را به كمال نهايى‌اش كه قرب الهى است، نزديكتر سازد و مصرف نيز از اين قاعده مستثنى‌ نيست.
اگر مصرف انسان، با انگيزه‌اى درست و تمايلى معقول و منطقى صورت بگيرد، موجب تكامل او مى‌شود و اگر با انگيزه‌اى غلط و منفى و مبتنى بر پندارهاى موهوم، از قبيل تفاخر، خوشگذرانى، تجمّل پرستى و افزون طلبى، چيزى را مصرف كند، سبب انحطاط و تباهى او مى‌گردد.
از اين رو، رسول خدا صلّى‌اللّه‌عليه‌وآله در نصيحتى به ابى‌ذر غفارى به او توصيه مى‌كند كه پيش از انجام هر كار، از جمله مصرف خوردنيها، براى آن انگيزه‌اى معقول و منطقى بيابد و بر اساس آن انگيزه‌ها، به انجام عمل، مبادرت ورزد:
«يا أَباذَر اخلاق اقتصادى(ج‌١) ١٣١ الگوى مصرف از نظر اسلام ص : ١٢٥ ٍّ! لِيَكُنْ لَكَ فى‌ كُلِّ شَىْ‌ءٍ نِيَّةٌ صالِحَةٌ حَتَّى فِى النَّوْمِ وَالْأَكْلِ» «٢» اى اباذر! بايد براى تو در هر چيز، نيّتى صالح باشد، حتّى در خوابيدن و خوردن.
اسلام، هرگونه مصرف ناشى از انگيزه‌هاى غلط و منفى را تحت عنوان كلّى «إسراف» قرار داده و مسلمانان را بشدّت از آن برحذر داشته است. در مباحث بعدى به طور