اخلاق اقتصادى(ج1) - الهامى نيا، على اصغر و همکاران - الصفحة ٦٤
على عليهالسلام در عهدنامه مشهور خود به مالك اشتر، ضمن تجليل از بازرگانان و بيان ارزش و اهميت كار ايشان، مالك را به زيانهاى احتكار توجه داده و به او دستور مىدهد تا محتكران را كيفر دهد.
آن حضرت مىفرمايد:
«وَاعْلَمْ مَعَ ذلِكَ أَنَّ فى كَثيرٍ مِنْهُمْ ضيقاً فاحِشاً، وَ شُحّاً قَبيحاً، وَ احْتِكاراً لِلْمَنافِعِ، وَ تَحَكُّماً فِى الْبِياعاتِ، وَ ذلِكَ بابُ مَضَرَّةٍ لِلْعامَّةِ وَ عَيْبٌ عَلَى الْوُلاةِ، فَامْنَعْ مِنَ الْاحْتِكارِ، فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ الِهِ مَنَعَ مِنْهُ، وَلْيَكُنِ الْبَيْعُ بَيْعاً سَمْحاً، بِمَوازينِ عَدْلٍ، وَ أَسْعارٍ لا تُجْحِفُ بِالْفَريقَيْنِ مِنَ الْبائِعِ وَ الْمُبْتاعِ، فَمَنْ قارَفَ حُكْرَةً بَعْدَ نَهْيِكَ إِيَّاهُ، فَنَكِّلْ بِهِ وَ عاقِبْهُ فى غَيْرِ إِسْرافٍ» «١» و- با اين همه- بدان كه ميان بازرگانان بسيار كسانند كه معاملتى بد دارند، بخيلند و در پى احتكارند، سود خود را مىكوشند و كالا را به هر بها كه خواهند مىفروشند و اين سودجويى و گران فروشى زيانى است براى همگان و عيب است بر زمامداران. پس بايد از احتكار مانع شوى؛ زيرا رسول خدا صلىاللّهعليهوآله از آن منع مىفرمود. و بايد خريد و فروش آسان صورت پذيرد و با ميزان عدل انجام گيرد. با نرخهاى- رايج بازار- نه به زيان فروشنده و نه خريدار. و آن كس كه پس از منع تو دست به احتكار زند، او را كيفر ده و عبرت ديگران گردان و در كيفر او زياده روى مكن.
گفتنى است كه زشتى احتكار، تنها به امر تجارت و خريد و فروش محدود نمىشود و هرگاه انسان كالايى را كه مردم در حال حاضر بدان نيازمندند و عرضه آن در بازار محدود است، بيش از نياز روزانه خود در اختيار دارد، شايسته است از نگهدارى آن حتّى براى مصرف شخصى خودش در آينده نيز خوددارى ورزد و آن را با قيمتى مناسب به بازار مسلمانان عرضه كند. چنين كارى، علاوه بر اين كه از نظر فردى، به رشد و اعتلاى روحى و معنوى انسان كمك مىكند و موجبات خشنودى خداوند و پاداش اخروى را براى او فراهم مىسازد، روح نوعدوستى و هميارى را نيز در سطح اجتماع تقويت مىكند و