اخلاق اقتصادى(ج1) - الهامى نيا، على اصغر و همکاران - الصفحة ١٤٦
پرداخت حقوق الهى از قبيل زكات و خمس و نيز انفاق به مستمندان خوددارى ورزد.
قرآن كريم درباره چنين افرادى، سرنوشت بدى پيشبينى كرده است:
«وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذينَ يَبْخَلُونَ بِما أتيهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ هُوَ خَيْراً لَهُمْ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ سَيُطَوَّقُونَ ما بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيامَةِ ...» «١» كسانى كه بخل مىورزند و آنچه را خدا از فضل خويش به آنها داده، انفاق نمىكنند، گمان نكنند، اين كار به سود آنهاست؛ بلكه براى آنها شرّ است؛ بزودى در روز قيامت، آنچه را نسبت به آن بخل ورزيدند، همانند طوقى به گردنشان مىافكنند گفتنى است كه «قناعت» و «اقتار» در ظاهر خيلى به هم شبيهاند و چون هر دو نوعى پرهيز و اعراض از مصرف را در خود دارند، ممكن است با هم اشتباه گرفته شوند.
از اين رو، بايد دانست كه آنچه در قناعت، انسان را از بهرهبردارى از مواهب دنيوى باز مىدارد، بىرغبتى به دنيا و مظاهر مادّى و دلبستگى شديد انسان به كمال معنوى و قرب الهى است؛ ولى آنچه انسان مقتِر را به سختگيرى و پرهيز از مصارف ضرورى وادار مىكند، علاقه شديد به جلوههاى مادّى اين جهان است؛ همان كه قرآن كريم از آن به «شحّ» تعبير فرموده است:
«وَ احْضِرَتِ الْأَنْف اخلاق اقتصادى(ج١) ١٥١ الگوى مصرف از نظر اسلام ص : ١٢٥ ُسُ الشُّحَّ ...» «٢» و جانها را بخل فراگرفته است.
٦- تدبير زندگى: از ديگر امورى كه مناسب است در ارتباط با موضوع مصرف، مورد بحث قرار گيرد، بحث «تدبير زندگى» است. از آنجا كه نيازهاى مادّى انسان، دامنه وسيعى دارد و در اغلب موارد، با توان، امكانات و درآمدهاى او هماهنگ نيست، شايسته است آدمى در زندگى تدبير و تقدير داشته باشد و با محاسبه و برنامهريزى، دخل و خرج خود را با هم هماهنگ سازد. امام محمد باقر عليهالسلام، برنامه ريزى و نگه داشتن اندازه در زندگى را يكى از اركان مهمّ كمال آدمى دانسته، مىفرمايد: