آشنايى با تفاسير و مفسران - علامی، ابوالفضل؛ فرقانی، قرت الله؛ حسینی، على - الصفحة ٨٢

هر چيز ديگرى مقدم مى‌شمرد و به صراحت مى‌گويد: قرآن، قانونى است كه سنّت، اجماع، قياس، بعد از ادلّه عقل بدان مستند هستند. «١» زمخشرى و دفاع از معتزله: همانگونه كه قبلًا بيان شد، زمخشرى اين تفسير را بنا به درخواست معتزليان مكه در ايام اقامت خود در آن شهر نوشت. وى در تمام تفسير، خود را مقيد به دفاع از عقايد معتزله دانسته و در جاى جاى تفسيرش كه كوچكترين مجالى يابد به تفسير آيات براى توجيه آن مكتب پرداخته و در هر فرصت مناسب به مخالفان عقيده خويش، هجوم آورده است.
او در دفاع از هم‌كيشان خود تا آنجا پيش رفته كه «اولوالعلم» در آيه ١٨ سوره آل‌عمران را به علماى معتزله تفسير كرده و مى‌گويد: اگر بپرسى كه مراد از اولو آشنايى باتفاسير و مفسران ٩٣ رحمة من الرحمن فى تفسير اشارات القرآن ص : ٩٣ العلم كه خداوند، آنان را بزرگ داشته و شهادت آنان را همراه شهادت خود و ملائكه قلمداد كرده، چه كسانى هسستند؟ مى‌گويم آنان، كسانى هستند كه وحدانيت و عدل خداوند را با استدلالهاى درخشنده و براهينى قاطع ثابت مى‌كنند و ايشان همان علماى عدل و توحيدند» «٢» و پيداست كه منظور از اين تعبير در كلام او، همان علماى معتزله‌اند.
او در برابر جبريون قائل به اختيار انسان و اين كه افعال انسان مخلوق انسان است، مى‌باشد. به همين جهت در ذيل آياتى كه مورد سوء استفاده جبريون قرار گرفته، به بحث نشسته و آيات را به نفع مذهب خود توجيه ميكند. «٣» وى همچنين در مقابل كسانى كه معتقدند در قيامت خداوند قابل رؤيت است، ايستادگى كرده و آيات مورد استناد آنان را تفسير كرده و نظرشان را رد مى‌كند. «٤» كشاف و اهل بيت عليهم السلام: او در تفسير خود گاهى از امام على عليه السلام و فرزندان معصومش رواياتى نقل كرده، ليكن برخوردش با آياتى كه در مورد امام على عليه السلام نازل شده يا حضرت على عليه السلام مصداق كامل آنهاست، دوگانه است. در بعضى از آيات‌