در اين دروس برآنيم تا به سير پيدايش تفسير، تاريخچه آن، معرفى مفسران، تفسيرهاى گرانقدرشان و شيوه‌هاى تفسيرى آنان به اجمال بپردازيم.
نخستين مفسران قرآن‌ اولين مفسّر قرآن، شخص پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله بود. اين مأموريت از جانب خداى متعال به عهده او گذاشته شده بود تا به تفسير كلام خداوند بپردازد، معضلات آن را براى مردم باز كرده و اجمال برخى آيات را برطرف نموده و جزئيات احكام و موارد آن را بيان دارد:
«وَانْزَلْنا الَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلّناسِ ما نُزِّلَ الَيْهِمْ» «١» ما اين ذكر (قرآن) را بر تو نازل كرديم، تا آنچه را به سوى مردم نازل شده است براى آنها روشن سازى.
و در جاى ديگر نيز آن حضرت مأمور تعليم قرآن به مردم شده است، «٢» منظور از تعليم آن، بيان الفاظ و تفسيرمعانى مشكل و متشابه قرآن است. «٣» آن حضرت در طى عمر شريف و پر بركت خود به اين امر اقدام نمود. پس از ايشان نيز وارث علم آن حضرت، امير المؤمنان على عليه السلام، عدل و همتاى قرآن به تفسير قرآن پرداخت و باكلام معجزگونه خود سخنگوى قرآن گرديد:
«ذلِكَ الْقُرْآنُ فَاسْتَنْطِقُوهُ وَ لَنْ يَنْطِقَ وَ لكِنْ اخْبِرُكُمْ عَنْهُ» «٤» آن قرآن است، پس درخواست نمائيد تا گويا گردد و هرگز گويا نمى گردد، و ليكن من شما را از آن خبر مى‌دهم.
صحابه و تفسير