دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٦١٦٩
| توری جلد: ١٦ شماره مقاله:٦١٦٩ |
توری٢، یا تاری، چارلـز کاتْلر
(١٨٦٣-١٩٥٦م/١٢٤٢-١٣٣٥ش)، دانشمند سامیشناس آمریکایی و صاحب تحقیقات فراوان دربارۀ
کتاب مقدس، زبان و ادب عربی و تاریخ عرب. او در هاردویک، ایالت وِرمانتِ ایالات
متحده زاده شد، در کالج بودِن٣ تحصیل کرد و هم در آنجا به تدریس لاتین پرداخت. وی
سپس به مدت ٣ سال در مدرسۀ علمیۀ اَندُوِر و ۳ سال پس از آن در دانشگاه استراسبورگ
به تحصیل و تدریس اسرائیلیات و زبان و معارف سامی ادامه داد و از همانجا به دریافت
درجۀ دکتری نایل آمد (جودائیکا، XV/١٢٦٧؛ آمریکانا، XXVI/٧١٠).
توری به مدت یک سال (١٩٠٠-١٩٠١م) مدیر مدرسۀ
آمریکایی پژوهشهای خاورشناسی در فلسطین، و یکی از بنیانگذاران «مدرسۀ آمریکایی
باستانشناسی» در قدس بود («گردهمایی... ١»، ٤٣؛ جودائیکا، همانجا؛ ابراهیم، ٩). وی
یک چند سردبیری «مجلۀ انجمن خاورشناسی آمریکا»، و مدتی نیز ریاست این مجمع علمی را
برعهده داشت. از ١٩٠٠م به بعد در مقام استادی زبانهای سامی در دانشگاه بسیار معتبر
یِیل (در ایالت کِنتیکتِ آمریکا) خدمت کرد ( آمریکانا، همانجا؛ «صورتجلسه... ٢»،
٣٢٠).
آثـار: چارلز توری استادی توانا، پژوهشگری پرکار و در روزگار خود یکی از چهرههای
مهم علمی بود که حاصل تحقیقات و تتبعات خود را در حوزۀ دین، تاریخ و فرهنگ سامی به
صورت رساله، کتاب و مقالات متعددی منتشر کرد. نوشتههایی نیز از او در نقد و بررسی
کارهای دیگران در نشریههای معتبر آمریکایی و غیرآمریکایی برجای مانده است.
ترجمههای متعدد او در قلمرو دینشناسی و پژوهشهایش در سکهشناسی ــ ازجمله سکههای
خانات خوقند و بخارا (نک : جودائیکا،همانجا) ــ قابل توجه است.
برخی از رسالات و کتابهای تألیفی این سامیشناس آمریکایی اینهاست: «یادداشتهایی
دربارۀ سابقۀ آرامی دانیال» (١٩٠٩م)؛ «پژوهشهایی دربارۀ عزرا» (١٩١٠،١٩٧٠م)؛
«اصطلاحات تجارتی ـ اعتقادی در قرآن»؛ «تصنیف و ارزش تاریخی ]سِفر[ عزرا ـ نحمیا»
(١٨٩٦م) ( آمریکانا، جودائیکا، همانجاها)؛ نیز دو اثر در زمینۀ نفوذهای یهودیت در
اسلام (١٩٣٢ و ١٩٣٣م) («دائرةالمعارف...٣»، XXXIV/٦٨؛ GAL, S, I/٦٢)؛ «تاریخ
وقایعنگار اسرائیل» (١٩٥٤م) (جودائیکا، همانجا)؛ ویرایش انتقادی و نشر کتاب فتوح
مصر اثر عبدالرحمان بن عبدالحکم قرشی مصری (د ٢٥٧ق)، همراه با حواشی، فهرستهای
مختلف، تفسیر و توضیح بیشتر واژهها به انگلیسی و مقدمهای جامع و ممتع (GAL, S,
I/٢٢٧؛ عقیقی، ٣/١٠٠٣-١٠٠٤؛ نیز نک : توری، «مقدمه٤»، ١ ff.). این اثر که شامل
گزارش فتح مصر، افریقای شمالی و کشور مغرب است، یکی از کهنترین منابع تاریخی
دربارۀ این موضوع بهشمار میآید (برای توضیح بیشتر، نک : همو، «پیش نمونه...٥»،
٢٠٩-٢١٦)؛ «حکایت دوستی نیازمند»، که توری این حکایت را از نسخۀ خطی مطالع البدور،
تألیف علاءالدین علی بن غُزولی دمشقی برگرفته، ویرایش کرده، و همراه با ترجمۀ
انگلیسی آن به چاپ رسانده است (نک : همو، «داستان...٦»، ٤٣-٧٠)؛ «منتخباتی از صحیح
بخاری» (١٩٠٦م)
( آمریکانا، همانجا).
١. »General...« ٢. »Proceedings...« ٣. Enciclopedia... ٤. introd. ٥. »The
Egyptian...« ٦. »The Story...« ٧. »The Syriac-Arabic Narrative of the Miracles
of Jesus«, Hebraica, ١٨٩٩-١٩٠٠, XVI, ١٨٧-١٨٨. ٨. »The Outlook for American
Oriental Studies«, JASO, ١٩١٨, XXXVIII/١٠٧-١٢٠. ٩. »Jeffery’s...« ١٠.
»Al-AŞmaªī’s...« ١١. »Ali Baba...« ١٢. »A Misplaced...« ١٣. »Three Difficult
Passages in the Koran«, Browne Festschrift, ١٩٢٢, pp. ٣٩-٤٥. ١٤. »The Alphabet«
١٥. »The Two...«
برخی دیگر از آثار توری اینهاست: «روایت سریانی ـ عربی معجزات عیسى(ع)٧»؛ «ابن
المعتز» (نک : EI١, III/٤٠٦)؛ «چشمانداز پژوهشهای خاورشناسی در آمریکا٨»؛ چاپ
کتاب کوچک غلط الضعفاء ابن برّی (د ٥٨٢ق) که گاه اغالیط الفقهاء خوانده شده است، در
«یادنامۀ نولدکه» (١٩٠٦م) (نک : عقیقی، ٣/١٠٠٤؛ نیز نک : ﻫ د، ٣/١٠٦)؛ نقدی بر
«واژههای بیگانه در قرآن» نوشتۀ آرثر جفری در ١٩٣٨م (نک : توری، «جفری...٩»،
٣٥٩-٣٦٣)؛ رسالهای دربارۀ کتاب فحولة الشعراء عبدالملک اصمعی (د ٢١٦ق) (همو،
«فحولة...١٠»، ٤٨٧-٥١٦؛ نیز نک : عواد، ١/١٦٩)؛ «علیبابا و چهل دزد»، شامل بررسی
و نقد ویرایشی است که مکدانلد از متن عربی اصلی داستان «علیبابا» انجام داده است.
مکدانلد این نسخۀ خطی را در کتابخانۀ بادلیان یافته، و پس از ویرایش، در ١٩١٠م
معرفی کرده بود (نک : توری، «علیبابا...١١»، ٢٢١-٢٢٩)؛ شرحی دربارۀ «نابجا قرار
گرفتن ورقی در اخبار قضاة مصرِ کندی» (همو، «نابجا...١٢»، ٥٥٠-٥٥٥)؛ «سه عبارت
دشوار در قرآن١٣»؛ «مفردات القرآن» (١٩٣٩م) (نک : عقیقی، ٣/١٠٠٤)؛ نقدی بر مقالۀ
«الفبا: ظهور و تحول آن در کتیبههای سینا» نوشتۀ مارتین اسپرنگلینگ (توری،
«الفبا١٤»، ٥٦)؛ نقدی بر «دو کارگزار ایرانی به نام بگوئاس»، نوشتۀ مُرگنستیرنه
(همو، «دو کارگزار...١٥»، ٣٠٠-٣٠١)؛ «تاریخ ادب عربی» (نک : عقیقی، ٣/١٠٠٤).
مآخذ: ابراهیم، معاویه، «فلسطین: من اقدم العصور ...»، الموسوعة الفلسطینیة، دراسات
خاص، ج ٢؛ عقیقی، نجیب، المستشرقون، قاهره، ١٩٦٥م؛ عوّاد، کورکیس، الذخائر الشرقیة،
به کوشش جلیل عطیه، بیروت، ١٩٩٩م، نیز:
Americana ; EI١; Enciclopedia Italiana, Rome; GAL, S; »General Meeting of the
Archaeological Institute of America«, American Journal of Archaeology, New York,
١٩٠٢, vol. VI; Judaica ; »Proceedings of the American Oriental Society«, Journal
of the American Oriental Society, New Haven, vol. XXXVIII; Torrey, Ch. C., »Ali
Baba and the Forty Thieves«, JRAS, ١٩١١; id, »The Alphabet«, The American
Journal of Semitic Languages and Literatures, Chicago, ١٩٣٢-١٩٣٣, vol. XLIX; id,
»Al-AŞmaªīºs Fuħūlat aš-Šuªarāº, ZDMG, ١٩٦٨, vol. LXV; id, »The Egyptian
Prototype of King John and the Abbot«, Journal of the American Oriental Society,
New Haven, ١٨٩٩, vol. XX(١); id, introd. Futūħ MiŞr of Ibn ªAbd al-Ħakam, New
Haven, ١٩٢٢; id, »Jeffery’s Foreign Vocabulary of the Qurºān«, The Moslem World,
New York, ١٩٦٨, vol. XXIX; id, »A Misplaced Leaf in al-Kindī’s History of the
QāĐīs of Egypt«, Islamica, ١٩٢٦, vol. II; id, »The Story of el-ªAbbâs ibn
el-Aħnaf and his Fortunate Verses«, Journal of the American Oriental Society,
New Haven, ١٨٩٦, vol. XVI; id, »The Two Persian Officers Named Bagoas«, The
American Journal of Semitic Languages and Literatures, Chicago, ١٩٣٩, vol. LVI.
مجدالدین کیوانی