فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٨ - ١ سلطان عادل

مايحتاج ضرورى مانند: غذا و پوشاك بلامانع بوده و شامل تحريم نمى‌گردد. (لاباس بشراء الطعام و اللباس من‌السلطان).

٢. انديشه سياسى شيعه در آثار شيخ مفيد (م ٤ [١] ٣)

زندگى شيخ مفيد در دوران اختناق مذهبى در حاله‌اى از تقيه سپرى شده است. ازاين‌رو وى نيز چون شيخ صدوق به‌طور ضمنى در لابلاى مسائل عادى فقهى به مناسبتهاى نزديك و دورى به اهم مسائل سياسى پرداخته و ديدگاه خود را در اين زمينه بيان داشته است.

با اين تفاوت كه شيخ مفيد در آثار كلامى خود به هنگام بحث از امامت به‌گونه‌اى استتار شده، توانسته است نظام سياسى مشروع از ديدگاه خود را در انديشه امامت بيان نمايد.

چنانكه كتاب الارشاد شيخ مفيد در شرح زندگانى ائمه معصومين (ع) خود حاوى شناختى سازمان‌يافته از انديشه سياسى ائمه (ع) و راه سياسى تشيع مى‌باشد.

از آنجا كه سعى در اين گفتار، پرداختن به آراء فقهى در زمينه انديشه سياسى شيعه است با استناد به مواردى از آثار فقهى وى به بحث در اين راستا ادامه مى‌دهيم.

١. سلطان عادل

شيخ مفيد در باب وصيت از كتاب المقنعه١ در بيان حالت فوت وصى كه كار وصايت بلاتكليف مى‌ماند مى‌نويسد: هرگاه وصى فوت نمايد نظارت بر امور وصيت بر عهده كسى است كه ناظر در امور مسلمانان مى‌باشد و او ولايت و مسؤوليت تنفيذ وصيت را به روالى كه وصى بايد انجام دهد برعهده دارد. وى در اين فرض از دولت مشروع به‌عنوان «الناظر فى امور المسلمين» نام مى‌برد كه صفت «الناظر» حاكى از مهمترين مسؤوليت دولت اسلامى يعنى نظارت بر كليه امور كشور اسلامى است.

[١] . رك: شيخ مفيد، المقنعه، قم، مؤسسه انتشارات وابسته به جامعه مدرسين، ١٤١٠ ه‌. ق.