فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٣٤ - دوره دوم ضابطهمند شدن فقه سياسى در چارچوب فقه اجتهادى

[١] . يارى رساندن به فقها در مراحل مختلف تا اجرا و تنفيذ كامل احكام الهى و عدم مراجعه به دستگاههاى موازى بويژه مراكز وابسته به حكومت جائر.

٢. اطاعت نمودن از فقها در كليه موارد فتوا و احكام قضايى و ساير موارد اجرايى كه مشمول ولايت فقها بوده و از شئونات امامت و نيابت از امام (ع) مى‌باشد.

ح- در ديدگاه محق كركى مسئله رابطه جهان اسلام با دنياى خارج از اسلام به‌گونه جالبى مطرح شده كه مى‌توان از ان به «ابهام معنى‌دار» تعبير نمود.

كركى در آثار فقهى خود بويژه در جامع‌المقاصد به روال متعارف فقه سنتى همه مباحث جهاد را مى‌آورد، اما موضوع آن را با تعريفى ابهام‌آميز بلااثر مى‌سازد.١

به اين ترتيب جهاد را به‌گونه‌اى تعريف مى‌كند كه تنها به جهاد ابتدايى كه شرط آن حضور امام (ع) و يا نايب خاص او مى‌باششد اختصاص مى‌يابد، گويى با استفاده از اين شيوه زمينه سوءاستفاده‌هاى خونبارى كه از عنوان جهاد براى برادركشى و قتل عامهاى داخلى توسط طرفين مسلمان انجام مى‌گرفت را خنثى مى‌نمايد.

اگر بر تاريخ فجيع قتل عامها در سرزمينهاى اسلامى از دوران اموى، عباسى، فاطمى، آل‌بويه، سلاجقه، مغولها، اسماعيليه ايران، سربداران، تيموريان تا صفويه مرورى شود معلوم مى‌گردد كه تحت شعار جهاد، خون چه تعدادى مسلمان ريخته شده‌؟ و آثار اين اعتقاد كه هركدام از دو طرف كشتن مسلمان طرف مقابل را جهاد فى‌سبيل الله مى‌دانسته، تا چه حد فاجعه ببار آورده است‌؟

در عصر محقق كركى دو قدرت متخاصص مسلمان، كه يكى خود را مظهر اقتدار مذهب تسنن (عثمانيها) و ديگرى خود را اوج اقتدار تشيع معرفى مى‌نمودند و در برابر هم صف‌آرايى نموده و قتل هر فرد طرف مقابل را برابر قتل چند كافر حربى به شمار مى‌آوردند؛ كدام فتوايى بهتر از نظريه مبهم ولى معنى‌دار محقق كركى مى‌توانست نجات‌بخش باشد.

اگر به موضع‌گيرى شاه طهماسب صفوى در عصر بسط يد محقق كركى دقت كنيم كه

[١] . رك: جامع‌المقاصد، ج ٣، ص ٣٧١-٣٧٠ (تعريف و شرايط جهاد در كلام محقق كركى اختصاص به زمان حضور دارد و در مورد جهاد دفاعى نه به عنوان نوعى از جهاد بلكه به صورت يك فرع فقهى بحث نموده است).