فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٤١ - ه - قلمرو رضامندى

جايى از نظام مشكل‌دار شده كه بايد اصلاح شود.

وظيفه همگانى «النصيحة لائمة المسلمين» كه شاخص مهمى در مشروعيت نظام اسلامى است به آزادى انتخاب نظر ندارد. زيرا حتى در مورد مسؤولانى كه منتخب مردمند، اعمال اين وظيفه صادق است و بايد به طور مداوم تحت نظر صاحب نظران خيرخواه مورد بررسى قرار گيرند، اعمال مسؤولان ارزيابى دايمى شوند و با تذكر و نصح اصلاح گردند.

وظيفه نصيحت و خيرخواهى كه داراى بار تخصصى است به معنى رعايت آزادى در انتخاب مسؤولان نيست. زيرا پيش فرض «النصيحة» انتخاب آزاد مسؤولان مى‌باشد و در مورد پيشوايان منتخب مردم، اعمال نصيحت و خيرخواهى مى‌شود. حلقه مفقوده كه زمينه وظيفه «النصيحة» را فراهم مى‌آورد نارضايتى است چه از طرف عامه مردم به صورت اظهار نارضايتى و چه از طرف متخصصان به صورت رضايت عمومى امرى فراتر از بيعت است؛ با تحقق بيعت در حقيقت انتخاب آزاد انجام مى‌پذيرد اما براى تحقق رضايت عمومى، شرايط بسيار لازم است كه از آن جمله خوشايندى مردم از عملكرد مسؤولان و كارگزاران، كه يكبار تحقق آن هم كافى نيست.

بايد نظام و مسؤولان همواره در همه شرايط رضايت عموم را كسب كنند. به لحاظ فقهى رابطه انتخاب آزاد با رضامندى به مثابه رابطه اسلام و ايمان است.

مسلمان شخصيتى محترم است و داراى آثار حقوقى و اجتماعى، اما در صورت ارتقاء به مقام ايمان اين آثار كاملتر مى‌شود و شخص با از دست دادن خصوصيات ايمان، دوباره به مقام مسلمانى عودت پيدا مى‌كند و هرگز صفت مسلمان بودن را از دست نمى‌دهد. شخص ناراضى، ممكن است به انتخاب هوشمند خود پايبند باشد.

معمولاً در نخستين شرايط انتخاب آزاد، رضامندى نيز اجمالاً وجود دارد و هرگاه وى از عملكرد منتخب خود ناراضى گردد همچنان حالت انتخاب آزاد و التزام به آن در وى ادامه خواهد داشت و تنها رضامندى است كه حالت كمال انتخاب آزاد است.