فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٧ - ج - توليد

خصوصى بيرون آمده و در قلمرو حقوق عمومى و تحت نظارتهاى دولتى درآمده است.

ج - توليد

توليد فعال‌ترين عامل درآمد و توسعه اقتصادى است كه از مشاركت سرمايه و نيروى كار بوجود مى‌آيد. به عبارت ديگر توليد كه در يك جمله كوتاه به «ايجاد چيز سودمند» خلاصه مى‌شود از به كار گيرى دو نوع سرمايه خدادادى و اندوخته انسان حاصل مى‌شود.

بخشى از سرمايه‌هاى خدادادى در وجود و توانمنديهاى بالفعل و بالقوه خود انسان متجلى است [١] و بخشى ديگر نيز در گوشه و كنار آفرينش و طبيعت در اختيار انسان قرار گرفته است. (وَ سَخَّرَ لَكُمْ مٰا فِي اَلسَّمٰاوٰاتِ وَ مٰا فِي اَلْأَرْضِ جَمِيعاً) [٢] .

توليد با تمام اهميت و نقش تعيين كننده آن در توسعه مى‌تواند همه آفتهاى ناشى از سرمايه و كار را به همراه داشته باشد از اين رو است كه در ديدگاه اسلام اين بخش از توسعه بيشتر نيز به هدايت و كنترل دارد و اين دو در مورد هر كدام از سه عامل مهم تشكيل دهنده توليد اعمال مى‌گردد.

معمولاً به فرايندى كه از سه عامل اصلى: عناصر طبيعى (مانند زمين، آب و منابع زير زمينى) و نيروى انسانى (اعم از كارگر و كارفرما) و سرمايه بوجود مى‌آيد توليد گفته مى‌شود، تعاليم اسلام چه در زمينه مقررات حقوقى و قواعد آمره قانونى و چه در بعد اخلاقى و ارزشهاى انسانى شامل هر سه مرحله حساس فوق مى‌باشد.

بى‌شك محورى ترين عامل در فرايند توليد، همان كار است كه علت اصلى در فعليت يافتن عوامل سه گانه عناصر طبيعى، نيروى انسانى و سرمايه محسوب مى‌گردد و بدون آن هيچ كدام از اين عوامل بالقوه در توليد نقشى نمى‌توانند داشته باشند.

[١] . قرآن از اين نوع سرمايه‌هاى وجودى به نعمتهاى ظاهرى و باطنى تعبير مى‌كند: (وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً)، سوره لقمان، آيه ٢٠ و در شعر منسوب به امام على (ع) آمده است: أنزعم انّك جرم ثقيل و فيك انطوى العالم الاكبر

[٢] . سوره جاثيه، آيه ١٣.