ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٨٥ - اقدامات و روش هاى پيشنهادى براى آموزش مواجهه با فضاى مجازى در مدارس
اين فعّاليتها از مهدكودك شروع مىشود و توسط گروهى كه تخصّص كار با كودكان و نوجوانان را دارد، ساماندهى مىشود. در سه چهار سال گذشته، نمايندگانى از كودكان و نوجوانان در مجمع سالانه اينترنت ايمنتر مشاركت كردهاند و گروه ما تلاش مىكند تا مطمئن شود آنها در شكلگيرى برنامه، مشاركت كنند و واقعاً صدايشان شنيده شود؛ زيرا اگر به منشور حقوق كودكان «سازمان ملل» توجّه كنيم، مىبينيم كه آنها سه حقّ محورى دارند:
١. حقّ دسترسى به اطّلاعات. البتّه اين بر عهده ماست كه شرايط دستيابى به اطّلاعات صحيح و نه اطّلاعات غلط و بىارزش را فراهم كنيم؛
٢. حقّ آموزش؛
٣. حقّ مشاركت.
بدين جهت، مشاركت كودكان در مجمع براى ما مهم است.
شبكهInsafe ، از طريق جلسات رو در روى شش ماهه، كارها را پيش مىبرد؛ زيرا ما دريافتيم تعامل مستقيم، در پيشبرد امور بسيار مهم است. ما گروههاى ويژهاى براى موضوعات تخصّصى مختلف داريم كه مثلًا به طور ويژه به بحث ايمنى، حريم خصوصى، مشاركت كودكان و نوجوانان و خطوط تماس مىپردازند. همينطور هر ٦ ماه يكبار جلسات گردهمآيى داريم و با يكديگر بحث و گفتوگو مىكنيم و مستمرّ در ارتباط هستيم، براى هم پيام مىگذاريم و يك بولتن هفتگى داريم تا همه به روز باشند. همچنين متخصّصانى را از سرتاسر جهان دعوت به همكارى مىكنيم تا مطمئن باشيم در دانش نيز پيشگام هستيم.
كار ديگرى كه انجام مىدهيم، تهيّه گزارش عملكرد سالانه است كه به صورت برخط نيز در دسترس مىباشد. ما در آن، به موضوعات نوظهور مىپردازيم؛ به عنوان مثال، ٣ سال پيش فهميديم كه كودكان در سنّ ٢ سالگى از تبلت و گوشى هوشمندى استفاده مىكنند كه والدينشان در اختيار آنها قرار مىدهند. حال مسئله اين است كه با آن بايد چه كنيم. بنابراين در گزارش به نيازهاى كاربران بسيار كم سال پرداختيم. با بررسىهايى كه انجام داديم، متوجّه شديم هيچ كتاب يا آموزشى براى والدين در زمينه شيوه برخورد با كودك كاربر ٣ يا ٤ ساله وجود ندارد. بنابراين از شركتهاى فاوا خواستيم تا به ما كمك مالى كنند و كتابى را تهيّه كرديم كه به ٢٦ زبان، از جمله كرهاى در دسترس است. هركس بخواهد، مىتواند به هر يك از اطّلاعاتى كه ما توليد كردهايم، دسترسى داشته باشد و آنها را ترجمه كند. ما تفاهمنامهاى با سازمانها و دولتها براى ترجمه منعقد مىكنيم تا مطمئن شويم ترجمه، موافق متن اصلى است. ما از شما مىخواهيم كه به نمونه كارهاى خوبى كه فراهم شده است، مراجعه كنيد. آخرين آنها كه در اكتبر ٢٠١٤ م. توزيع شد، راجع به روابط برخط بود كه ما مىدانيم بزرگترين مشكلى است كه كاربران كودك و نوجوان با آن مواجه هستند و به خاطر عملكرد والدينشان است.
چالشهاى كودكان در فضاى برخط
كودكان ممكن است هرزهنگارى و محتوايى را كه نمىبايست از خود منتشر و مبادله كنند. بعد ديگران اينها را بردارند و بفروشند. پژوهش در خصوص رفتار كاربران كودك و نوجوان، چند چيز را نشان مىدهد. نخست، در واقع اين پژوهش، رفتار را مطالعه مىكند و نه تكنولوژى را؛ دوم، هزاران ايده از كودكان را كنار هم مىگذارد و وضعيت كودكان و نوجوانان را ترسيم مىكند و نشان مىدهد كه آنها بيش از هر چيز، چه مىخواهند. يكى از آنها، انتظارات كودكان از حكومتهايشان است؛ يكى ديگر، آموزش بهتر براى والدينشان است. وقتى ما اين موضوع را مورد پژوهش قرار داديم، دريافتيم كودكان اغلب چيزهايى را در محيط برخط مشاهده مىكنند كه نمىخواهند آن را ببينند. آنها با موقعيتهايى مواجه مىشوند كه با نحوه برخورد با آنها آشنايى ندارند. از طرفى شكافى بين آنها و والدينشان هست كه بسيار خطرناك است. كودكان انتظار دارند درباره امور اخلاقى و ارزشهاى اجتماعى با والدين صحبت كنند؛ امّا ارتباط چندانى در باب مباحث اخلاقى و ارزشى صورت نمىگيرد و خانوادهها هم چون آموزش نديدهاند، ظرفيت برخورد با مشكلات و مسائل آنان را ندارند. از اينرو، به نظر ما تنها رهيافت، رهيافت يكپارچه،integrated approach ، است.
همچنين ما فهميديم كه متأسّفانه مهارتهاى اينترنتى كودكان و نوجوانان چندان افزايش پيدا نكرده است. پژوهشى تحت عنوانEU Kids online كه درخصوص مهارت ديجيتال كودكان در سال ٢٠١٠ م. از هزار جوان ساكن در ٣١ كشور در سرتاسر جهان انجام شد و همينطور پژوهش سال گذشته در خصوص كودكانى كه با موبايل برخط مىشوند، در هفت كشور، نشان مىدهد كه كودكان چندان افزايش توانايى و مهارتى نداشتهاند و مدارس بايد اقدامات بيشترى انجام دهند. دومين نكته كه دريافتيم، اين است كه كودكان و نوجوانان صرفاً يك نسل مصرفكننده آنلاين هستند؛ حال آنكه فناورى بايد خلّاقيت را به پيش براند؛ ولى در عمل اين رخ نمىدهد و كودكان با مسائل خلّاقانه برخورد نمىكنند و تنها ٤% آنها كوشيدهاند تا رفتارى خلّاقانه در محيط برخط داشته باشند. بنابراين، كودكان خود را مهاجران ديجيتال نمىيابند و آنها فكر مىكنند كه والدينشان عملًا چيزهايى بيش از آنها مىدانند.
اقدامات و روشهاى پيشنهادى براى آموزش مواجهه با فضاى مجازى در مدارس
با مطالعاتى كه در زمينه مسائل آموزشى و اينترنت انجام شده است و بر اساس بهترين چارچوب مهارتى كه ديدهام و سال پيش، از طرف «مؤسسه مطالعات چشم انداز تكنولوژى»IPTS Institute for Prospective ،Technology Studies ارائه شد، مشخّص شده است كه مدارس بايد روى ٥ حوزه تمركز داشته باشند:
١. اطّلاعات: زيرا كودكان نمىدانند اطّلاعات چه هست، نمىدانند آن را كجا بيابند و قوّه تفكّر انتقادى ندارند؛
٢. ارتباطات؛
٣. آفرينشگرى؛
٤. حل مسئله؛