ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٥١ - بيانات مقام معظّم رهبرى پس از بازديد از سازمان صدا و سيما، ٢٨/ ٢/ ٨٣
اگرچه برخى مشتاقند تحوّلات اخير خاورميانه را به آينده كشورهاى ديگر كه تحت فشارهاى اقتصادى و سياسى هستند، پيوند زنند، امّا بايد دانست كه چنين پيشبينىها و همانندسازىهايى، بايد با دقّتى زياد انجام پذيرد. تأثير شبكههاى مجازى در بسيج افراد از منطقهاى به منطقه ديگر و از يك بافت سياسى تا زمينه سياسى ديگر متفاوت است. پذيرش وجود دلايل چندگانه و ضمنى براى بروز يك اعتراض اجتماعى كافى است كه بدانيم شبكههاى ارتباطى نمىتوانند به عنوان مهمترين عامل در اين اعتراضات مطرح شوند. يكى از شواهد اين است كه براى طرح چنين ادّعايى حدّاقل بايد بخش عمدهاى از مردم به اينترنت دسترسى داشته باشند. در نتيجه، اين پيشبينىها نمىتواند شامل برخى كشورهاى توسعهنيافته شود كه نفوذ اينترنت در آنها بسيار كم است؛ به عنوان مثال مردم برخى از كشورهاى خاورميانه با توجّه به در دسترس نبودن زيرساختهاى مخابراتى، نمىتوانند مطالب فعّالان فضاى مجازى را دنبال كنند. كاربران اينترنت در كشور عراق، تنها ١/ ١% و در «افغانستان» ٤/ ٣% از مردم اين كشورها را تشكيل مىدهند و اين در حالى است كه اين آمار در مصر به ٢١%، در تونس به ٣٤% و در بحرين به ٨٨% مىرسد.
مسئله ديگرى را نيز در مورد نفوذ اينترنت بايد در نظر داشت و آن اينكه نمىتوان همبستگى آمارى معتبرى بين سطح نفوذ اينترنت از يك طرف و شدّت اعتراضات از سمت ديگر يافت. كشورهايى، مثل بحرين كه بيشترين ميزان استفاده از اينترنت را دارند (٨٨% مردم بحرين به اينترنت دسترسى دارند كه اين آمار از كشور «آمريكا» نيز بيشتر است) و همچنين كشورهايى چون «يمن» و «ليبى» كه پايينترين دسترسى به اينترنت را دارند، هر دو اعتراضات گسترده مردمى را تجربه كردهاند.
بايد توجّه داشت كه فراهم نبودن زيرساختهاى اينترنتى يا محدوديت آنها به عنوان عوامل تسريع كننده اعتراضات، مانع از نقش آنها در انتشار ايميلها، توئيتها و ويدئوها نمىشود. همه مواردى كه از آن ياد شد، حتّى در شرايط سخت و محدود شده اينترنت، قابليت انتشار و در معرض ديد ساير مردم جهان قرار گرفتن را دارند كه در نهايت، فشار افكار عمومى را بر دولتها افزايش مىدهند.
مورد ديگر اينكه، همه اشكال فناورى اطّلاعات و شبكههاى اجتماعى تأثيرى مشابه ندارند. شايد به سختى بتوان ادّعا كرد فضاى مجازى نقش بيشترى در بسيج نيروهاى مردمى در مقايسه با ساير اشكال رسانهاى، از جمله تلويزيون و تلفن همراه داشته است. هرچند مفهوم «انقلاب توئيترى» بعد از انقلابهاى عربى متداول شد، امّا كاربران قابل شناسايى توئيتر در مصر و تونس، تنها چند هزار نفرند؛ علاوه بر اين، تأكيد بر نقش ميكروبلاكينگ در جهت تحريك معترضان در مقايسه با ساير اشكال فناورى اطّلاعات، از جمله تلفن همراه، پيام ويدئويى منتشر شده در «يوتيوب» و شبكههاى ماهوارهاى تا حدّى اغراقآميز است. محدوديت عمده بر سر تأثيرگذارى فضاى مجازى بيشتر از توانايى حاكمان، در ايجاد انسداد يا محدوديت اينترنتى، به نوع حكومت و رابطه آن با توده مردم برمىگردد. اين نوع ارتباط لزوماً ارتباطى دمكراتيك نيست؛ بلكه ممكن است شكلى از پوپوليسم باشد. اشكال جديد فناورى ارتباطات تنها در كشورهايى مىتوانند نقش مؤثّرى داشته باشند كه حاكمان آنها محبوبيتى در بين مردم نداشته باشند.
اگر حاكمان، ارتباط مردمى خود را به طور نسبى حفظ كرده باشند، محدوديتهايى جدّى براى شبكهسازى معترضان از طريق شبكههاى مجازى به وجود مىآيد. در نهايت مىتوان گفت، نسل جوان و تحصيلكرده كه بخش عمده فعّالان اينترنتى را تشكيل مىدهند، بايد ساير فعّالان را با خود همراه كنند؛ بلكه بايد آگاهى بخش عمدهاى از مردم را كه ممكن است به اينترنت دسترسى نداشته باشند نيز افزايش دهند.
منبع: ماهنامه تحليلى راهبردى شوراى عالى فرهنگى استان قدس رضوى، شماره ٩، بهمن و اسفند ١٣٩٤، صص ١٤٠- ١٤٤.
بيانات مقام معظّم رهبرى پس از بازديد از سازمان صدا و سيما، ٢٨/ ٢/ ٨٣
امروز مهمترين ابزار جنگ بين قدرتها در دنيا، رسانه است و امروز حتّى قدرتهاى بزرگ هم با رسانهها دارند كار مىكنند. امروز تأثير رسانهها و تلويزيونها و هنرها و اين شبكههاى عظيم اطّلاعرسانىِ اينترنتى و ... از سلاح و از موشك و از بمب اتم بيشتر است.