ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤٩ - زمينه اجتماعى، سياسى كشورهاى عربى

انقلاب در فضاى مجازى‌

دكتر ايكاترينا استيپانوف/ مترجم: مرتضى چرخ وزين‌

مرورى بر تأثير فضاى مجازى در شكل‌گيرى انقلاب‌هاى عربى‌

موج گسترده اعتراضات مردم خاورميانه در اوايل سال ٢٠١١ م. نقش مؤثّر فناورى اطّلاعات و ارتباطات را بيش از گذشته روشن كرد. تأثير اين فناورى در سطح جهان احساس شد و كشورهاى توسعه‌يافته و در حال توسعه را هرچند به شكلى متفاوت، تحت تأثير قرار داد. انقلاب‌هاى عربى، در نتيجه شكل جديدى از اعتراضات گسترده اجتماعى، سياسى شكل گرفت كه به واسطه شبكه‌هاى اجتماعى مجازى و قابليت سازمان‌دهى مردمى آن تسهيل شده بود؛ البتّه بايد گفت كه نمى‌توان با توجّه به تجربه انقلاب‌هاى عربى، قطعى بودن وقوع چنين تحوّلاتى را با كمك اين رسانه‌ها در ساير زمينه‌هاى اجتماعى، سياسى نتيجه گرفت.

زمينه اجتماعى، سياسى كشورهاى عربى‌

شبكه‌هاى اجتماعى در فروپاشى دو نظام «تونس» و «مصر» در سال ٢٠١١ م. نقش مهمّى داشته و همچنين بر جنبش اجتماعى، سياسى در كشور «بحرين» تأثيرگذار بودند؛ با اين حال بايد بدانيم اين فناورى‌ها تأثير اندكى در شكل‌گيرى نارضايتى‌هاى اجتماعى، اقتصادى و سياسى در اين كشورها داشته‌اند كه در پشت پرده هر انقلابى مى‌توان يافت؛ به عنوان مثال در مصر فاصله سياسى بين طبقه كوچك نخبگان و توده مردم، مدّت‌ها به چنان بحرانى رسيده بود كه بسيارى از كارشناسان منطقه پيش اين اين، بروز تحوّلى بنيادين را در اين كشور پيش‌بينى مى‌كردند.

با اين حال، مرحله بحرانى در مصر، زودتر از آنچه انتظار مى‌رفت و بلافاصله پس از شروع اعتراضات مردم تونس، آغاز شد. اين آغاز نابه‌هنگام تا حدّ زيادى وابسته به گسترش فناورى‌هاى ارتباطى و شبكه‌هاى اجتماعى، به ويژه در گوشى‌هاى تلفن همراه بود. كمپينى مجازى در «فيس‌بوك» با نام «جنبش جوانان ٦ آوريل» موجب تسريع اعتراضات شد و ده‌ها هزار نفر در پاسخ فراخوان اين كمپين در تجمّع اعتراضى عليه حكومت، گرد هم آمدند. در يك دهه گذشته، ابزارهاى‌