دنياى معاصر، عصر و زمان تسلّط و تكامل تكنولوژى‌هاى ارتباطى و پيوند عميق دنياى مجازى با تعاملات و واقعيات دنياى طبيعى و سنّتى است. انسان عصر پسامدرنيته نمى‌تواند و نبايد تكنولوژى، فناورى و فضاى مجازى را انكار كند؛ ليكن بهره‌ورى و ارتباط با اين نعمت‌هاى بزرگ خدادادى، مستلزم برنامه‌ريزى و سياست‌گذارى متناسب با سن، جنس، فرهنگ و سطح سواد و دانش و موقعيت كاربران خردسال و بزرگسال و زنان و مردان مى‌باشد. اينترنت بخش محدودى از فضاى مجازى است، دسترسى به آن بايد تابع قانون و ضوابط مشخّص بوده و براى حمايت از امنيت و حريم خصوصى كاربران، واجد رويّه‌هاى افتراقى و منسجم و منطبق با فرهنگ بومى و دينى كشور باشد.

كودكان و نوجوانان، بخشى عظيم از جمعيت كاربران و فعّالان فضاى مجازى را تشكيل مى‌دهند كه اگر نحوه دسترسى آنها به ابزارهايى، چون تلفن‌هاى هوشمند و ساير ابزارهاى فناورى‌هاى ارتباطى نوين و به طور كلّى، اينترنت، مديريت و كنترل نشود، شخصيت تلقين‌پذير و آسيب‌پذير آنها بيش از پيش، مورد تهاجم مضار و آسيب‌هاى ناشى از اين واقعيات مادّى و مجازى قرار گرفته و حتّى ممكن است بزه‌ديده و قربانى شوند يا ناخواسته به ورطه بزهكارى و قانون گرايش يابند. بنابراين، دستورالعمل حاضر با عطف توجّه به واقعيت كتمان‌ناپذير، امكان بروز نتايجى نامطلوب و آسيب‌هاى گسترده و بحران‌آفرين در حين دسترسى كودكان به تكنولوژى‌هاى ارتباطى نوين و خصوصاً تلفن‌هاى هوشمند و اينترنت، سعى دارد در چارچوب موازين و مسلّمات حقوق بين‌المللى كودكان و نيز توجّه به شرايط و ويژگى‌هاى روانشناختى و جامعه‌شناختى منحصر به فرد آنها، بسترى براى پى‌ريزى يك نقشه عملياتى و اجرايى با هدف تنظيم فرآيند دسترسى كودكان به فضاى مجازى فراهم آورد و در چارچوب ارزش‌ها و باورهاى ملّى و دينى حاكم بر فرهنگ عمومى كشور، الگويى بومى و كارآمد براى طرّاحى سامانه حيات و رفتار سايبرى و الكترونيك عارى از آسيب، معرفى نمايد. لذا دستورالعمل حاضر، عملًا حاوى چارچوب حقوقى، اجتماعى و فرهنگى لازم و بايسته در صيانت از كودكان در فضاى مجازى است و مى‌تواند متمّم و مكمّل نظام قانونى موجود در كشور، در حوزه حمايت فراگير از كودكان و نوجوانان باشد.

فصل اوّل) مفاهيم و مبانى‌

مادّه ١) كودك به هر فردى اطلاق مى‌شود كه به سنّ هجده سال تمام نرسيده باشد.

مادّه ٢) نصاب سنّ هجده سال براى توصيف مفهوم كودك، مغاير با مقرّرات حقوق جزايى مندرج در قانون مجازات اسلامى و ساير قوانين مربوطه نيست و اين سن، به منظور روشن‌ساختن محدوده سنّى لازم براى اعمال حمايت‌هاى قانونى از كودكان مورد حمايت در جامعه، تعيين شده است.

٣) نصاب سنّى كودكان به گروه‌هاى سه‌گانه زير تقسيم شده و احكام و ضوابط حاكم بر هر كدام متفاوت است:

الف) كودكان تا دوازده سال؛

ب) كودكان بين دوازده تا پانزده سال؛

ج) كودكان بيش از پانزده سال و تا هجده سال.

مادّه ٤) مفاهيم به كار رفته در اين دستورالعمل، به شرح زير توصيف و تعريف مى‌شوند:

الف) فضاى مجازى: بستر و عرصه شناور شبكه جهانى، تركيب‌يافته از مجموعه‌اى از زيرساخت‌هاى فنّى، رايانه‌اى، الكترونيك و مخابراتى است كه در گستره جهانى، فرصتى براى طرّاحى يك سبك جديد از حيات و تعاملات انسانى مهيّا ساخته است.

ب) رايانه: ابزارى ديدارى، شنيدارى و محاسباتى است كه متشكّل از مجموعه‌اى از سخت افزارها و نظم‌افزارهاست كه قابليت ضبط و ثبت و انتشار حجم وسيعى از داده‌ها و اطّلاعات را داشته و مى‌تواند به نحو توأمان كاركردها و فرصت‌هاى بهره‌ورى متنوّعى را در اختيار بهره‌وران از آن، قرار دهد.

پ) برنامه رايانه‌اى: دستور و الگويى است كه رايانه با خوانِش و پردازش آن بر روى صفحه نمايشگر خود، يك خروجى اطّلاعاتى جديد كه حاوى داده‌هاى گوناگون است، ارائه و تحويل مى‌دهد.

ت) بدافزار: به كلّيه روش‌ها، ابزارها و برنامه‌هايى اطلاق مى‌شود كه با هدف تخريب يا ايجاد اختلال در روند برنامه‌هاى رايانه‌اى و فعّاليت‌ها و ارتباطات در فضاى مجازى، يك حمله و تهاجم سايبرى را رقم مى‌زنند و شامل انواعى، چون ويروس، كرم، اسپَم و پيام ناخواسته، بوكش‌ها و جاسوسان رايانه‌اى و تارتن‌ها و عنكبوت‌ها مى‌باشند.

ث) اينترنت: مجموعه‌اى از شبكه‌هاست كه قابليت تبادل، نمايش و انتقال داده‌ها و اطّلاعات وسيع را در حجم انبوه، دارا بوده و فرصتى براى ارتباطات مجازى نوين در اقصى نقاط جهان فراهم آورده است.

ج) موبايل هوشمند: رايانه‌اى نوين است كه مى‌تواند علاوه بر قابليت‌هاى سنّتى رايانه‌اى، از امتياز و توانمندى مخابراتى نيز برخوردار باشد و فرصتى براى ارتباط تلفنى توأم با فرصت‌هايى، چون موقعيت‌يابى و نمايش تصاوير كاربران نيز فراهم آورد.

فصل دوم) تأسيس و تشكيلات كميته نظارت بر امنيت كودكان در فضاى مجازى‌

مادّه ٥) به منظور صيانت و حمايت همه‌جانبه و كارآمد از حضور و فعّاليت كودكان در فضاى مجازى بايد در چارچوب موازين و ارزش‌هاى نظام اسلامى جامعه «ايران» و با همكارى و همراهى معاونت پيشگيرى از وقوع جرم و آسيب‌هاى اجتماعى قوّه قضائيه و شوراى عالى فضاى مجازى كشور، كميته‌اى ويژه به منظور نظارت بر حسن اجراى ضوابط قانونى حاكم بر حمايت كيفرى، قضايى و اجتماعى فراگير از كودكان در فضاى مجازى تشكيل شود. اين كميته بايد در حوزه قضائى هر استانى در كشور، داراى يك دفتر نمايندگى فعّال باشد.

مادّه ٦) كميته نظارت، عهده‌دار رسالت‌ها و وظايف زير است:

الف) تهيّه و تنظيم رهنمودهاى ارشادى براى كودكان و خانواده‌ها در حوزه استفاده از قابليت‌هاى فضاى مجازى متناسب با تحوّلات فناورى ارتباطات؛

ب) شناسايى و اعلان همگانى كانون‌هاى سايبرى بزه‌خيز و آسيب‌زا؛