لدنّى مى‌شناسند. اين علم، از مسير مدرسه و كتب و رسائل منتقل نمى‌شود؛ بلكه تماماً نزد خداوند متعال است و آن را براى اثبات مقام ايشان و همه آنچه كه در مسير هدايت بندگان خداوند متعال لازم مى‌باشد، به ايشان داده است.

در «قرآن كريم» درباره حضرت خضر (ع) آمده است:

«فَوَجَداعَبْداً مِنْ عِبادِنا آتَيْناهُ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنا وَ عَلَّمْناهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْماً؛[١]

تا بنده‌اى از بندگان ما را يافتند كه از جانب خود، به او رحمتى عطا كرده و از نزد خود بدو دانش آموخته بوديم.»

لَدُن در لغت، به معنى نزد و حضور است. در علم لدنّى هيچ واسطه‌اى ميان متعلّم و معلّم نيست.

انسان كامل، به دليل تقدّم در خلقت نورى و روحى و به عنوان نخستين مخلوق، بى‌واسطه هيچ مخلوقى، از علم لدنّى بهره‌مند شده است و به همين دليل، براى اين علم، وسعت و كرانه‌اى نمى‌توان تصوّر كرد.

منتهاى علم امام‌

ابو بصير مى‌گويد: در نزد حضرت صادق (ع) بودم كه مفضّل بن عمر وارد شد. عرض كرد: مسئله‌اى دارم. فرمودند: «بپرس اى مفضّل!» عرض كرد: منتهاى علم عالم چقدر است؟ فرمودند:

«سؤال بزرگى كردى. سؤال عظيمى كردى. آسمان دنيا، در مقابل آسمان دوم، همانند يك حلقه زره است كه در يك بيابان افتاده باشد. همين نسبت است براى هر آسمانى نسبت به آسمان ديگر. باز همين نسبت است، براى آسمان هفتم نسبت به ظلمت و ظلمت در مقابل نور و تمام اينها، نسبت به هوا و زمين‌ها كه بعضى در مقابل بعضى ديگر نسبتى دارند و اگر همين مقدار هم به آن اضافه شود، تمام اينها در مقابل علم امام به اين مقدار هم نيست كه ده سير خردل را نرم بكوبى و بعد در آب بريزى تا مخلوط شود و كف كند. بعد با انگشت، از آن يك انگشت بردارى. علم امام در مقابل علم خداى تعالى به اين نسبت هم نيست كه ده سير خردل را نرم بكوبى و با آب مخلوط كنى تا كف كند. بعد سر سوزنى به آن بزنى و بردارى.»

آنگاه فرمودند:

«از اين توضيحى كه دادم، بايد توجّه داشته باشى كه كمترين مقدار ممكن را بايد در نظر بگيرى. وقتى به اين مطلب دقّت كنى، خواهى فهميد مقام و شأن ائمّه (ع) را درباره اخبارى كه از آنها به تو مى‌رسد.»[٢]

گستره و مخزن علم امامان (ع)

ابوبصير مى‌گويد: به محضر امام صادق (ع) رفتم (و بين من و او درباره وسعت دامنه علم امامان (ع) چنين سخن به ميان آمد) و من گفتم: از شما سؤالى دارم. اگر در اينجا كسى (بيگانه‌اى) نيست، مطرح كنم.

امام صادق (ع) پرده‌اى كه در آنجا بود، بالا زد و به پشت پرده سر كشيد.