امّا سؤال بعدى اينجا مطرح مى‌شود كه اگر سواد و مهارت كافى برخورد با رسانه‌ها را نداشته باشيم، چطور مى‌توانيم از خود، خانواده و اجتماعى كه در آن زندگى مى‌كنيم، صيانت نماييم؟

براى پاسخ به سؤالات مطرح شده، بايد ابتدا موضوع اصلى، يعنى حضور در فضاى مجازى و زواياى پنهان و پيداى اين حضور را بررسى كنيم.[١]

در تحقيقى كه ارل ميلر، يكى از اساتيد علوم اعصاب در «دانشگاه‌MIT »، انجام داده است، به اين نتيجه رسيده كه مغز ما به صورت ذاتى براى چند كار طرّاحى نشده و اين يعنى هنگامى كه تصوّر مى‌كنيم در آن واحد داريم چند كار انجام مى‌دهيم، در واقع داريم خيلى سريع از كارى به كار ديگر پرش مى‌كنيم و به همين دليل است كه كارهاى ما عمدتاً ناقص بوده و به نتيجه دلخواه و اساسى نمى‌رسند.

همين مسئله باعث مى‌شود كه نورون‌ها يا سلول‌هاى مغز زودتر خسته شوند، مغز، سوخت بيشترى بسوزاند و به همان اندازه هم ميزان اضطراب و تنش افراد افزايش يابد.

در اين شرايط، كارآيى به شدّت پايين آمده و ميزان هورمون‌هاى كورتيزوال و آدرنالين كه هنگام مواجهه با تنش ترشّح مى‌شوند، افزايش مى‌يابد و وقتى اين هورمون‌ها در بدن افزايش يابند، عملكرد شناختى ما مختل خواهد شد.

حال شما در نظر بگيريد در كودك يا نوجوانى كه هنوز به سنّ بلوغ نرسيده يا در آستانه آن است، اين ميزان هورمون خارج از كنترل، درونش ترشّح شده باشد. در اثر همين موضوع، اختلالات جدّى در عملكرد شناختى او به وجود خواهد آمد و اين كودك مظلوم، از نقطه آغازين زندگى اجتماعى خويش، دچار مشكلات متعدّد روانشناختى خواهد شد.

نكته بعدى در استفاده از اينترنت رها شده و ابزارهاى هوشمند كه تأثير مخرّب فراوانى روى افراد خواهد گذاشت، فعّال شدن مسير لذّت‌جويى در مغز است.

در دنياى هميشه متّصل به اينترنت، مغز ما مدام در دام لذّت‌جويى مى‌افتد و ما مدام سعى مى‌كنيم كه هميشه به طريقى، محرّك خارجى براى فعّال كردن مدارهاى لذّت مغز خودمان پيدا كنيم كه متأسّفانه اين موضوع در كودكان بسيار شديدتر است.

اين محرّك‌ها كه به يارى فضاى مجازى، بسيار راحت‌تر، سريع‌تر و آسان‌تر مى‌شود به آنان رسيد، شامل اخبار و محتواى هيجان‌آور، سرگرمى‌هاى خاص، متون تلگرام و اينستاگرام، محتواى پورنوگرافى و تصاوير بازيگران مشهور با پوشش‌هاى نامتعارف است و همين موضوع در صورت تكرار شدن، مى‌تواند بر روى ميزان تمركز انسان در مسائل مختلف تأثير بسيار بگذارد.

اين كاربران، مخصوصاً اگر كودكان و كم‌سالان باشند، ديگر نمى‌توانند دقايق متمادى كتاب بخوانند يا روى يك كار ديگر تمركز داشته باشند؛ چون مغزشان براى پرش و از اين‌سو به آن‌سو شدن، پرورش پيدا كرده است.

نكته بسيار مهم، اينجاست كه مدار پاداش و لذّت مغز ما، تحت اين شرايط كه بسيار مى‌تواند خطرناك باشد، هميشه در پى كام‌جويى است كه متأسّفانه اين موضوع در كودكان، به بلوغ زودرس منجر خواهد شد و آنان در اين فضا به سمت بزه‌ديدگى يا بزهكار شدن پيش مى‌روند و در طولانى‌مدّت، اگر به اين موضوع مهم دقّت نشود، ممكن است تجربه تلخ قتل ستايش قريشى بارها به اشكال گوناگون تكرار شود.

از نكات ديگر كه بايد به آن اشاره كرد، دوپامينى شدن افراد تحت تأثير فعّاليت‌هاى شديد در شبكه‌ها و فضاى مجازى است كه اين موضوع در مدار پاداش و لذّت در مغزهاى كاربران اينترنت، آن‌قدر تقويت شده است كه آنها ترجيح مى‌دهند به جاى صرف كردن وقت و زحمت كشيدن براى متون شخصى يا علمى، با رونوشت‌بردارى و بازانتشار ده‌ها مطلب بى‌ارزش و دريافت متقابل آنها، محرّك‌هايى براى تقويت دائم اين مدار داشته باشند كه همين موضوع، افراد را با بمباران اطّلاعات روبه‌رو كرده و پس از مدّتى، آنان دچار توهّم همه‌چيزدانى مى‌شوند كه نتايج آن در بيكارى فارغ التّحصيلان دانشگاهى به دليل عمق بسيار كم معلومات كاربردى و افت شديد علمى در كشور ما بوده است.

براى مقابله با چنين فرآيندى، بايد با وضع قوانين به‌روز، ارتقاى سواد فضاى مجازى تمام اقشار جامعه و تقويت اعتقادات دينى و رجوع به اين مبانى براى فعّاليت در فضاى مجازى، يك مدل ايرانى، اسلامى مطابق با فرهنگ خودمان داشته باشيم و بتوانيم آن را به خوبى براى اين نسل از آينده‌سازان انقلاب اسلامى تبيين كنيم.

نكته بسيار مهمّ بعدى در بحث پيشگيرى از بزه‌ديدگى يا بزهكار شدن كودكان در فضاى مجازى، اين است كه بايد والدين با توجّه به آموزه‌هاى تربيت دينى، بتوانند درباره اين فضا، ابتدا سواد فضاى مجازى و سواد رسانه‌اى خود را تقويت كنند، سپس درباره اين فضا با فرزندشان صحبت كنند، وقتى آنلاين هستند در كنارشان بنشينند، قوانينى براى استفاده از فضاى مجازى در منزل وضع كنند و ابتدا خود به آنها پايبند بوده و سپس از فرزندشان بخواهند به اين قوانين پايبند باشد و آن را امضا كند، نياز استفاده از فضاى مجازى و ابزارهاى هوشمند را به صورت دقيق برآورد كرده و بر اساس آن، با محدوديت زمانى براى كودكان، آن را اجرا كنند، آنها را براى كشف فرصت‌ها و امكانات مفيد اين فضا تشويق كنند و فعّاليت‌هايى را با هم به صورت مشترك انجام دهند.

همچنين بايد والدين استراتژى و نقش خود را به شيوه تعاملى با فرزندشان در استفاده از فضاى مجازى اتّخاذ كنند كه از جمله اين نقش‌ها، مى‌توان به نقش فعّال هنگام حضور در فضاى مجازى، نقش فعّال در تأمين امنيت فضاى مجازى، نقش محدود كننده، نقش پايشگر و نظارت تكنيكى اشاره كرد.

با اين توضيحات، رجوع به تجارب ديگر كشورها اين مهم را نشان داده است كه مشاركت والدين در فعّاليت‌هاى مجازى فرزندانشان، منجر به كاهش شديد بزه‌ديدگى و آسيب شده است.

در كميسيون قانون حفاظت از كودكان برخطّ سال ٢٠٠٠ م.، به چند نكته مهم اشاره شده است.[٢]

همچنين در پژوهشى كه در سال ٢٠١٤ م.، پروژه‌EUKids online ، براى مقايسه خطرات فضاى مجازى در سطح «اروپا» با سال ٢٠١٠ م.