حضور در فضاى مجازى و شبكه‌هاى اجتماعى مى‌تواند به مرز گسترش ارتباطات و همچنين پر كردن بخشى از اوقات فراغت كمك كند؛ امّا گاهى نيز افراد به دليل مصروف داشتن بخش زيادى از زمان خود در اين فضا، از بروز تعارض در روابط رو در رو فرار مى‌كنند. اين گريز، فاصله بين اعضاى خانواده را روز به روز بيشتر خواهد كرد و در نتيجه، آن فرد در زندگى خود احساس خلأ خواهد نمود. در اين زمان، به منظور پاسخ دادن به اين نياز روانى و عاطفى ممكن است از در دسترس‌ترين و جذّاب‌ترين وسيله ارتباطى استفاده نمايد. بنابراين در معرض ورود به روابطى قرار خواهد گرفت كه با توجّه به مجازى بودن آن ممكن است به نظر بى‌خطر آمده و براى او رضايت‌بخش باشد؛ امّا به مرور، آسيب‌هاى جبران‌ناپذيرى را به بار مى‌آورد؛ چون ممكن است با افراد متعدّدى كه هيچ شناختى از شخصيّت و هويّت حقيقى آنها ندارد، ارتباط برقرار كند.

فته‌هاى پژوهشى در سال ١٣٩١ ه. ش. كه هنجارهاى اخلاقى را در فضاى مجازى بررسى كرده و سؤالات شخصى را از ٧٠ نفر از كاربران فضاى مجازى پرسيده، مبيّن اين مسئله است كه تعداد مردان با ٤/ ٦١% از زنان با ٦/ ٣٨% درگفت‌وگوهاى مجازى بيشتر بوده، ٨٠% از پاسخ‌گويان حدّاكثر ٣٠ سال سن داشته كه نشان‌دهنده جذّابيت بيشتر اين فضا براى اين گروه سنّى مى‌باشد. ٦٢% افراد مجرّد و ٣٧% متأهّل بوده‌اند. با توجّه به اصل فضاى مجازى كه در آن، مشخّصات دو طرف گفت‌وگو پنهان است، ٥٧% از پاسخ‌گويان اظهار تمايل به ارتباط با جنس مخالف داشته و آن را قابل قبول دانسته‌اند.[١]

حضور بدون قانون و محدوديت زمانى و اخلاقى در فضاى مجازى، خانواده را با چالش‌هاى عاطفى مواجه كرده و در ارتباط كلامى ميان اعضاى خانواده نيز اختلال ايجاد مى‌كند.

فضاى مجازى، افراد دور را به هم نزديك و افراد نزديك را از هم دور مى‌كند. اينكه با استفاده از شبكه‌هاى اجتماعى مى‌توان با دوستان قديمى آشنايان و اقوام دور در ارتباط بود و گذشته را تجديد نمود، از مزاياى عضويت در رسانه‌هاى اجتماعى است؛ امّا استفاده از اين رسانه‌ها زمانى مرز را دچار مشكل مى‌سازد كه استغراق در اعتياد به حضور در فضاى مجازى، او را حتّى از اعضاى خانواده‌اش كه نزديك او هستند، غافل كند. شكايت پدر بزرگ‌ها و مادر بزرگ‌ها در مهمانى‌هاى خانوادگى، حكايت از غفلت يادشده داشته و ديگر كسى صحبت‌هاى آنها را گوش نمى‌كند.

كاركردهاى حمايتى خانواده، شامل حمايت‌هاى عاطفى، معنوى، آموزشى و ... در حوزه ارتباط والدين و فرزندان نيز مى‌شود. هرچند دسترسى سريع و آسان به اطّلاعات به وسيله حضور در فضاى مجازى، مى‌تواند بر دانش فرزندپرورى والدين بيفزايد، امّا گاهى نيز مى‌تواند غفلت از ايشان را به همراه داشته باشد. اختصاص دادن فرصت‌هاى زياد به حضور در شبكه‌هاى اجتماعى، پدر و مادرها را از توجّه كردن به وضعيت روانى و تربيتى و نيازهاى فرزندان، بى‌توجّه كرده و آثار و پيامدهاى ناگوارى به همراه خواهد داشت. اگرچه استفاده بيش از حد و نامتعارف از تلفن‌هاى همراه نيز مى‌تواند الگوى نامناسبى جهت به‌كارگيرى اين وسيله ارتباطى براى كودك باشد.

دكتر مارى هارتلر- واكر در ٢٨ نوامبر ٢٠١٤ م. در مقاله منتشر شده در سايت «سايكو سنترال» مى‌نويسد:

روانشناسان نگرانند. به نظر مى‌رسد بسيارى از والدين نسبت به فرزندانشان غفلت مى‌ورزند.[٢]

ايشان استفاده از تلفن همراه و حتّى مكالمه‌هاى طولانى با آن را از عوامل اين غفلت مى‌شمارند. يكى از وظايف اصلى پدر و مادر توجّه مستقيم به كودكان و گفت‌وگوى لذّت‌بخش با آنها است.

در متون اسلامى، از فرزند به عنوان امانت الهى ياد شده و بر تربيت، آموزش در ابعاد مختلف اعتقادى، اخلاقى و فقهى و نيز حفظ سلامت جسمانى او تأكيد شده است.[٣]

نكته ديگر اينكه، پدر و مادرها ممكن است در سنين بسيار پايين، كودك را با فضاى مجازى آشنا كنند و به اين واسطه، اطّلاعاتى كه متناسب با سنّ كودك نيست، وارد مغز او شده و چون كودك قدرت طبقه‌بندى آنها را ندارد، در آينده با مشكلاتى، همچون بيش‌فعّالى، روبه‌رو خواهد شد.

٣. كاركردهاى كنترلى، تربيتى خانواده‌

جهت تبيين تأثير فضاى مجازى بر كاركردهاى كنترلى خانواده، ذكر يك مقدّمه ضرورى مى‌نمايد: