ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣١ - ٢ كاركردهاى خانواده
حوزه ديگرى دخالت نمايند. اسلام بر رعايت عدالت در اين سلسله مراتب، تأكيد داشته و بر اساس آموزههاى آن، فرزندان مىبايست از والدين خود تبعيت كرده و در همه كارها، به استثناى مواردى كه باعث روى آوردن به گناه مىشود،[١] رضايت آنها را مدّ نظر قرار دهند. در رأس اين سلسله مراتب، مردان از نقش برجستهاى برخوردارند كه در روايات، از آن، به عنوان زعيم ياد شده؛[٢] امّا در عين حال، همانند نظامهاى پدرسالار، مردان قدرت مطلق در خانواده نيستند؛ بلكه اقتدار آنها نسبى است و اسلام با مورد توجّه قرار دادن تفاوتهاى جنسى و جنسيتى و تأكيد بر اصل مشورت و ارج نهادن به آزادىهاى فردى و ارزشهاى انسانى با حفظ حريم اخلاقى خانواده و جلوگيرى از تداخلهاى مديريتى، از آسيبديدگى خانواده و اعضاى آن و در نتيجه، فروپاشى خانواده جلوگيرى مىكند.[٣]
پيامهاى مورد تبادل قرار گرفته در فضاى مجازى، گاهى حكايت از ديدگاههاى فمينيستى و نوع نگاه ايشان به ساختار مديريتى خانواده داشته و سعى در ناديده گرفتن تفاوتهاى جنسيتى و كمرنگ كردن نقش پدر در خانواده و به حاشيه راندن او و در نتيجه كاهش عامليتش در زندگى مشترك دارند. تبادل پيامهايى كه دلالت بر بىمسئوليتى مرد، عدم توانايى او در تربيت فرزند و مباحثى از اين دست دارد، جايگاه پدر در خانواده را متزلزل ساخته و اين امر موجب تضعيف ساختار خانواده مطلوب اسلامى مىگردد. نمونه ديگرى كه مىتوان در مورد ترويج تفكّرات فمينيستى در فضاى مجازى نام برد، ارائه آمار و ارقامى است كه بدون هيچ تحليل و تبيينى در شبكههاى مختلف اجتماعى منتشر مىشود؛ به عنوان مثال، شاخص «ايران» در احراز رتبه جهانى حمايت از زنان، در برخى موارد در رتبه ١٥١ از ميان ١٩٠ كشور جهان جاى دارد.[٤] طبيعى است كه با پذيرش چنين شاخصهايى از سوى زنان، احساس حقارت و خودكمبينى بر آنها غلبه كرده و در صدد بر مىآيند تا به تقليد از كشورهاى پيشرو، در كسب اين شاخصها بپردازند. حال آنكه كشورهاى داراى بهترين رتبههاى جهانى، خود با بحرانهاى وحشتناكى روبهرو هستند؛ براى مثال كشورهاى «سوئد» و «نروژ» با دارا بودن رتبههاى اوّل (در حمايت از زنان)، با فروپاشى كامل خانواده مواجهند؛ چنانكه ٥٥% فرزندانى كه در سالهاى اخير در اين دو كشور متولّد شدهاند، نامشروع و ٦٣% اهالى «استكهلم» پيوندهاى توافقى خارج از چارچوب ازدواج دارند و اينها از آن جهت است كه شاخصهاى رشد و توسعه زنان در اين كشور، احراز كرسىهاى پارلمانى، احراز مناسب مديريتى و سياسى و اشتغال آنها مىباشد و اين شاخصها به گونهاى تنظيم شده است كه موقعيت خانوادگى زنان و ميزان كارايى آنها در ايفاى نقشهاى جنسيتى در آن، هيچ نقشى نداشته و در كنار آن، شاخصهاى بومى كشورشان نيز لحاظ نمىگردد.[٥] اين همان سرمايهدارى و روح حاكم بر جريان مدرنيته است كه زنان به تعريف جديدى از مشاركت اجتماعى با محوريت قدرت اقتصادى فراخوانده مىشوند؛ چون در مدرنيته، انباشت سرمايه اصل حاكم تلقّى مىشود. در نتيجه، ميل به فرزندآورى و ايفاى نقش مادرى و همسرى، كم و روابط خانوادگى و ساختارهاى خانواده دستخوش تغيير مىگردد.[٦] اين در شرايطى است كه در خانواده ايرانى اسلامى، شئون زن در چهار مورد، به ترتيب در نقش «همسرى»، «مادرى»، «خانهدارى» و «فعّاليتهاى اجتماعى» تجلّى مىيابد[٧] و همه خواستهها و نيازهاى او در قالب اين چهار نقش مرتفع مىگردد و كرامت انسانى او نيز در سايه موارد ياد شده، حفظ مىشود.
٢. كاركردهاى خانواده
كاركردهاى خانواده شامل كاركردهاى زيستى، اجتماعى، كنترلى، تربيتى، حمايتى (كه خود شامل حمايتهاى معنوى، عاطفى، آموزشى و ...) و ... مىشود[٨] كه هركدام از اين كاركردها، در روابط ميان زوجين، روابط ميان فرزندان و والدين و حتّى روابط ميان خانواده و خويشاوندان و خانواده و همسايهها عملى مىباشد.
با ذكر نمونههايى از تأثير حضور اعضاى خانواده در فضاى مجازى بر هر كدام از اين كاركردها برخى از آسيبهاى اين تأثير تبيين مىگردد.
كاركردهاى زيستى، اجتماعى كه تنظيم روابط جنسى، توليد مثل، مراقبت ازكودكان و سالمندان زيرمجموعه آن مىباشد.
دسترسى آسان و بدون حريم و مرز به عكسها و فيلمها و مطالب مختلف با موضوعهاى گوناگون در فضاى مجازى، زمينه را براى ارتباطهاى نادرست فراهم مىكند. زمينههاى تحريك جنسى كه با گسترش حضور كاربران در فضاى مجازى افزايش يافته و اين امر به افزايش رضامندى جنسى انجاميده است. در اين صورت، با وجود برقرارى رابطه جنسى متعارف با همسر، رضامندى جنسى حاصل نمىشود. نتيجه اين نارضايتى، تمايل به برقرارى رابطه جنسى خارج از چارچوب ازدواج، با افراد متعدّد يا به شيوههاى نامتعارف (خشونت جنسى و ...) است[٩] و اين موضوع، كاركرد تنظيم رفتارهاى جنسى در خانواده را تضعيف مىكند.
كاركردهاى حمايتى شامل حمايتهاى عاطفى، معنوى، آموزشى و ... مىشود.