در فرهنگ و تمدّن «ايران زمين»، همواره خانواده برجسته‌ترين محلّ رشد و اثرگذارى بر ذهن و جسم فرزندان بوده است. محيط زندگى، ديگر عنصر مؤثّر در تربيت فكر و فرهنگ آدمى است. امروزه، در جوامع مدرن، دولت‌ها و حكومت‌ها نيز در حوزه فرهنگ‌سازى و مدنيت، صاحب اثر و عاملى تعيين‌كننده به شمار مى‌آيند.

يكى از برجسته‌ترين وظايف حاكمان، وضع قوانين مختلف، به منظور برطرف كردن مشكلات پيش آمده يا پيش‌گيرى از آنها است.

با گسترش تكنولوژى و ورود پرسرعت و با شتاب فضاى مجازى در لايه‌هاى گوناگون زندگى، الگوى رفتارى و سبك زندگى نيز دچار تغييراتى بنيادى شده است. اين تغييرات، همواره مثبت نيست و داراى نقاط منفى بوده و در آن، زواياى تاريك و بعضاً ضدّارزش به چشم مى‌خورد.

هرگونه نوآورى، اصولًا با هدف پاسخ‌گويى و رفع نياز آدمى، پديد آمده يا توسعه مى‌يابد. فضاى مجازى نيز از اين موضوع مستثنا نيست. بسيارى از خدمات و فرآيندها، همراه با مزيّت‌هاى بسيار دنياى سايبر با زندگى ما عجين شده و بخش جدايى‌ناپذيرى از آن را شامل مى‌شود. خدماتى كه علاوه بر اقتضاى زيست در قرن ٢١ م.، به لحاظ اقتصادى، محيط زيست، سرعت در انجام، صرفه‌جويى در زمان و نيروى انسانى نيز صرفه داشته و توصيه مى‌شود؛ امّا با وجود اين، سوءاستفاده و كاربرى‌هاى نامناسب فضاى مجازى، همانند دنياى واقعى مى‌بايست مديريت شده و براى برخورد با آن، برنامه و قانون در نظر گرفت.

يكى از رويكردهاى مهمّ جامعه‌شناسان در برخورد با چالش‌هاى اجتماعى، پيش‌گيرى است. كارشناسان معتقدند سريع‌ترين و كم‌هزينه‌ترين شيوه حلّ هر چالش اجتماعى، پيش‌گيرى قبل از گسترش خواهد بود.

مقام معظّم رهبرى، از دهه ٧٠، بارها به «شوراى عالى انقلاب فرهنگى» در خصوص مقرّرات و ضوابط شبكه‌هاى اطّلاع‌رسانى رايانه‌اى تأكيد كرده و با راه‌اندازى «شوراى عالى فضاى مجازى» در سال ١٣٩٠، نقطه كانونى متمركزى براى سياست‌گذارى، تصميم‌گيرى و هماهنگى در فضاى مجازى كشور به وجود آوردند. اين شورا با برنامه‌ريزى و هماهنگى مستمر و به منظور صيانت از آسيب‌هاى ناشى از فضاى مجازى، وظيفه ايجاد مركزى به نام «مركز ملّى فضاى مجازى» به منظور اشراف كامل و به‌روز، نسبت به فضاى مجازى در سطح داخلى و جهانى و تصميم‌گيرى نسبت به نحوه مواجهه فعّال و خردمندانه كشور با اين موضوع، از حيث سخت‌افزارى، نرم‌افزارى و محتوايى، در چارچوب مصوّبات شوراى عالى و نظارت بر اجراى دقيق تصميمات در همه سطوح را بر عهده دارد.

پس از تشكيل اين شورا، رهبرى در دولت‌هاى مختلف، بر راه‌اندازى شبكه ملّى اطّلاعات، به عنوان بسترى امن، سريع، ارزان، پاك و پايدار كه ضامن استقلال و ابتكار ايران در فضاى مجازى و در عين اشتراك آن با اينترنت بين‌الملل، تأكيد كرده‌اند؛ استقلالى كه همچون مرزبندى جغرافيايى، لازم و ضرورى است.

ايشان در ديدار شهريورماه سال گذشته خود، با اعضاى جديد شوراى عالى فضاى مجازى نيز، با اشاره به تأثيرگذارى گسترده فضاى مجازى به عنوان يك قدرت نرم فوق‌العاده، در عرصه‌هاى مختلف، از جمله فرهنگ، سياست، اقتصاد، سبك زندگى، ايمان، اعتقادات دينى و اخلاقيات، بر لزوم طرّاحى مناسب و دقيق براى حفظ حريم امنيت فكرى و اخلاقى جامعه در اين عرصه، تأكيد كرده و افزود: لازمه حضور فعّال و تأثيرگذار در فضاى مجازى، تمركز در تصميم‌گيرى، جدّيت در اجرا بدون از دست دادن زمان، هماهنگى ميان دستگاه‌ها و پرهيز از موازى‌كارى و تعارض است.

اين ساختار منطقى و شفّاف، نشان از نگاه باز و آينده‌بين رهبر انقلاب، در حوزه كلان فضاى مجازى، به منظور استفاده هرچه بيشتر مردم و دولت از آن دارد.

قيمت اينترنت در ماه‌هاى گذشته، كم‌تر از ١٥% كاهش يافته؛ امّا دليل آن، شبكه ملّى اطّلاعات و تعرفه ترجيحى عنوان نشده است. كارشناسان با شرايط فعلى و در فاز نخست، قيمت دسترسى به محتواى شبكه ملّى اطّلاعات را حدّاقل ٨٠% كمتر از قيمت اينترنت بين‌الملل و سرعت شبكه ملّى اطّلاعات را حدّاقل ٢٠ برابر سرعت اينترنت بين‌الملل، تخمين مى‌زنند. اين مزيّت‌هاى غيرقابل چشم‌پوشى شبكه ملّى اطّلاعات، تنها پشت سدّ مسئولينى مانده است كه حاضر به انجام وظايف قانونى خود نيستند و به‌رغم تأكيد رهبرى، اقداماتى انجام مى‌شود كه در راستاى پيام‌هاى ايشان نيست.

برخى از آثار اين اقدامات سوء در فرهنگ جامعه و به خصوص در كودكان و نوجوانان ما، حوادثى همچون ماجراى ستايش، افزايش خودكشى در بين نوجوانان، كاهش ٨٠ درصدى معدّل سالانه دانش‌آموزان در سال‌هاى اخير و رواج ادبيات جنسى، در سنين پايين را به ارمغان مى‌آورد.

از جمله خدمات فضاى مجازى كه در فقدان قوانين بازدارنده، نظارت و مديريت، امروزه فرزندان ما را دچار مشكلات فراوان جسمى و روانى نموده، شبكه‌هاى اجتماعى است؛ ابزارى كه با ناديده گرفتن خيل عظيم آسيب‌ها، به راحتى در دسترس كودكان و نوجوانان قرار مى‌دهيم.

در برخى كشورها، از جمله «انگلستان» كه داراى شبكه ملّى اطّلاعات داخلى هستند، اجازه دسترسى كودكان به اينترنت، براى والدين جرم به حساب مى‌آيد و دولت بر همين اساس، طرح اينترنت خانواده‌پسند را به مجلس برد. اين طرح بدون حتّى يك رأى ممتنع توسط نمايندگان مردم انگلستان، به تصويب رسيد تا طبق فرهنگ و قوانين خود، دسترسى‌هاى محدودى را در اختيار كودكان خود قرار دهند.

در «آمريكا» نيز دسترسى براى كودكان زير ١٣ سال به اينترنت ممنوع بوده و عضويت در شبكه‌هاى اجتماعى، براى نوجوانان زير ١٦ سال نيز، منع شده است. با وجود اين، دولت آمريكا شبكه اجتماعى «فيس‌بوك» را از مدراس شروع كرد. در آن هنگام، از اوباما، سؤال شد: آيا شما به دختران خود اجازه استفاده از اين شبكه‌ها را مى‌دهيد؟ پاسخى كه اوباما براى افرادى كه غرب را الگو مى‌دانند و به آمريكا خوش‌بينند، جالب است. اوباما گفت: دخترانم تا ١٨ سالگى نمى‌توانند از فيس‌بوك استفاده كنند. خانم ميشل اوباما، همسر رئيس جمهور آمريكا، چندى‌