در انديشه مهدوى، مباحث متعدّد و متفاوتى مطرح مى‌شود. يكى از مهم‌ترين آنها، مسئله دولت مهدوى است كه دامنه گسترده‌اى هم دارد و به همين دليل، تعبيرهاى مختلفى از اين دولت در ادبيات دينى، به خصوص ادبيات شيعه شده است كه هر كدام از تعبيرها به جنبه‌اى از جنبه‌هاى متعدّد حكومت مهدوى اشاره دارد.

برخى از تعبيرهايى كه در روايات، در مورد دولت و حكومت امام مهدى (عج) آمده است، به شرح زير مى‌باشند:

١. دولت جهانى كه اشاره به قلمرو حكومت دارد؛

٢. دولت عدالت كه اشاره به بسط عدالت در زمان حاكميّت اين دولت دارد؛

٣. دولت كريمه كه اشاره به محوريّت كرامت انسان در اين دولت دارد و به طور مشخّص بيان شده است كه كرامت‌مدارى، يعنى عزّت اسلام و مسلمانان از يك سو و ذلّت نفاق و منافقان از سوى ديگر؛

٤. دولت صالحان كه اشاره به صالح بودن زمام‌داران آن است؛

٥. دولت حق كه اشاره به حق‌مدارى اين دولت و نتيجه آن، يعنى بسط حق و رفع باطل است؛

٦. دولت مستضعفان كه اشاره به حاكميّت يافتن كسانى دارد كه از سوى صاحبان زر و زور و تزوير به استضعاف كشيده شده‌اند؛

٧. دولت امنيّت كه اشاره به امنيّت فراگير در آن دولت است؛ امنيّتى كه هم اجتماعى است و هم ايمانى؛

٨. دولت رفاه كه اشاره به فراگيرى رفاه در پهنه زمين است و ...

يكى ديگر از تعبيرهايى كه از دولت مهدوى شده است، ولى كمتر مورد توجّه قرار گرفته، تعبير آخرين دولت است. در اين نوشتار بر آنيم تا در اين‌باره سخن بگوييم. در اين بحث، سه مسئله مطرح خواهد شد؛ يكى اينكه، منشأ اين تعبير چيست؟ ديگر اينكه، معنى آخرين دولت چيست؟ و سوم اينكه، علّت آخر بودن دولت مهدوى كدام است؟

١. منشأ تعبير آخرين دولت‌

اين تعبير در كلمات نورانى معصومان (ع) وجود دارد. امام باقر (ع) مى‌فرمايند:

«دَوْلَتُنَا آخِرُ الدُّوَلِ؛

دولت ما آخرين دولت است.»

سپس در كلام پايانى خويش مى‌فرمايند:

«وَ هو قولُ اللهِ عَزَّوجَلَ‌ «وَالْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ»؛[١] و[٢]

و اين همان سخن خداوند است كه مى‌فرمايد: «عاقبت از آن پرهيزكاران است.»

همچنين روايت شده است كه امام صادق (ع) در بسيارى از اوقات، اين شعر را زمزمه مى‌كردند كه:

«لِكُلِّ أُنَاسٍ دَوْلَةٌ يَرْقُبُونَهَا، وَ دَوْلَتُنَا فِى آخِرِ الدَّهْرِ تَظْهَر؛[٣]

هر مردمى را دولتى است كه منتظر آن هستند و دولت ما پايان روزگار آشكار مى‌شود.»

در پاره‌اى از روايات، اين حقيقت با عبارت «عاقبت از آن ما خواهد بود» آمده و آيه شريفه‌ «وَالْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ» به همين حقيقت تفسير شده است. اين مسئله را در كلام امام باقر (ع) كه در آغاز سخن نقل كرديم، به وضوح مى‌بينيم.

امام حسن (ع) نيز اين حقيقت را ياد كرده‌اند و امام على (ع) آن را تأييد نموده‌اند. ابن سيرين مى‌گويد: