ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٨ - معرفى كتاب
معرفى كتاب
كتاب «ثارالله، خون حسين در رگهاى اسلام» نوشته مرحوم آيتالله حاج شيخ حسين عندليب همدانى است.
در اين كتاب، علاوه بر چهار فصل شخصيّت شناسى امام حسين (ع)، مقتلنگارى، گزيدههايى از مقتل امام حسين (ع) و ياران ايشان، رثا و سوگوارى، به تحقيقى درباره اربعين حسينى و دو سخنرانى از آيتالله حاج شيخ حسين عندليب همدانى نيز اشاره شده است.
روش ارائه مطالب اين كتاب به گونهاى است كه در آغاز هر درس، ابتدا يك روايت، زيارت، شعر يا بخشهايى از مقاتل بيان مىشود.
از ويژگىهاى ديگر اين كتاب سير نگارش و نحوه فصلبندى مطالب آن است تا آنجا كه بر اساس سير زيارت عاشورا، نويسنده پيش از آنكه به مصائب و مراثى سيّدالشّهدا (ع) و اصحابش بپردازند، با شخصيّتشناسى آن بزرگوار، سيره، خصائص و ويژگىهايشان آغاز كرده است؛ نكتهاى كه بسيارى از مقتلنويسان از آن غفلت كردهاند.
استناد مؤلّف بر آيات و احاديث و متون دينى و روايى معتبر، كتاب را بيش و پيش از آنكه فقط كتابى تاريخى و روايى معرفى كند، مدّنظر مجامع علمى، انديشمندان و صاحبنظران قرار مىدهد. همچنين نقل نكتههاى دقيق و عميق علمى در باب حديث و تفسير و فقه و كلام و مقتل شناسى، مكان شناسى و جغرافياى كربلا و عاشورا، وقايع نگارى، برداشتهاى تحقيقى عالمانه و به دور از دريافت و نظرهاى شخصى، كتاب را در حدّ اثرى قابل بحث و تدريس در كرسى حوزه و دانشگاه بالا برده است.
از همين روست كه آيت الله استادى اين كتاب را يكى از آثار مهم درباره عاشورا مىداند.
در فصل اوّل كتاب از شخصيّت امام حسين (ع) سخن رفته است.
در فصل دوم، گزارشى از كتابهاى مقتل ارائه شده است.
فصل سوم كه مفصّلتر از ديگر فصلها است، درباره قيام عاشورا و شهادت امام حسين (ع) و ياران اوست.
سرانجام در فصل چهارم، به رثا و سوگوارى پرداخته شده است.
پارهاى از مطالب كتاب عبارتند از:
معنى جمله «كلّ يوم عاشورا و كلّ ارضٍ كربلا»، جامعيت امام و جمع همه ارزشها در وجود، امام و فتوحات خلفا، علّت خوددارى مسلمبن عقيل از ترور ابنزياد، شهداى كوفه، بىاساس بودن اين مطلب كه شُرَيح فتوا به قتل امام حسين (ع) داده بود، بىاساس بودن اين مطلب كه امام حسين (ع) احرام حج را به عمره مفرده تبديل كرد و اثبات اينكه امام، محرم به احرام عمره مفرده بود و اساساً محرم به احرام حج نشده بود، نادرست بودن اين سخن كه اهل بيت امام حسين (ع) را، غير از امام سجّاد (ع) بر شتران بدون محمل سوار كردند، محلّ دفن سر امام و ...
اين كتاب، ويژگىهاى منحصر به فردى دارد كه مىتوان آنها را به شرح زير شمرد:
١. بهرهگيرى از نكات تفسيرى، به اين معنا كه در بخشى از كتاب، با استناد به روايتها و تفسير و تأويل آيات، نكات تفسيرى را بيان مىكند؛
٢. برداشتهاى ادبى كه مؤلّف در كتاب، تشبيههاى كلامى را در سخنان امام آورده و خواننده را به تأمّل در سخنان آن حضرت واداشته است؛
٣. رجال و صحابهشناسى كه نويسنده در اين كتاب، بهره فراوانى از اين علم برده و به معرفى نقشآفرينان كربلا و عاشوار پرداخته است؛
٤. آشنايى با جامعهشناسى عرب و آداب و رسوم كه باعث شده مؤلّف با توجّه به ساختار جامعه آن روز مسلمانان به تحليل وقايع و تشريح آنها بپردازد؛
٥. برداشتها و مطالب اخلاقى، اعتقادى كه نويسنده در جاى جاى مقتل سعى بر آن دارد تا به تبليغ و نشر معارف بپردازد و در حين نقل ماجرا، با جملههاى كوتاه تذكّر دهد و موعظه كند؛
٦. مكانشناسى و جغرافياى كربلا كه بحثهاى علمى و دقيق نويسنده از مكانهاى مختلف در مسير كربلا و شرح و توصيف آنها تعجّب خواننده را بر مىانگيزد؛
٧. برداشتهاى عالمانه از واقعه كربلا كه اين برداشتها از آسيب نظرها و گمانهاى بىپشتوانه دور است و با استناد به روايتها و نقلهاى معتبر و با استدلال به بيان نكاتى پرداخته است؛
٨. وقايعنگارى حوادث پيرامون عاشورا كه نويسنده بحثهايى درباره شخصيّت آن حضرت و اصحاب بزرگوارش بيان داشته است؛
٩. استفاده از نكات آمارى كه مثلًا در هر حمله چه تعداد به شهادت رسيدند و مدّت اقامت در هر منزل چه ميزان بود و اطّلاعات ضرورى و مهم از اين دست كه نويسنده با استفاده از آنها، كتاب را غنىتر كردهاست.
كتاب ثارالله، خون حسين در رگهاى اسلام ٥١٩ صفحه است كه در كتابنامه آن، نام ٣٦٠ كتاب به عنوان منبع آمده است.