اشاره: كتاب «ثارالله» نوشته مرحوم آيت‌الله حسين عندليب همدانى، تاكنون چند نوبت توسط ناشران مختلف، از جمله «خيمه» و «جمكران» منتشر شده است. ايّام سوگوارى سرور و سالار آزادمردان هستى، امام حسين (ع) بهانه‌اى شد تا سراغ فرزند ايشان كه يكى از مجتهدان جامعه مدرّسان «حوزه علميّه قم» است، برويم و درباره اين كتاب و نيز كتاب «ميزان تشيّع» كه اثرى مجتهدانه و عالمانه در دفاع از زيارت عاشوراست، با ايشان گفت‌وگو كنيم. اميد كه مقبول طبع حضرتش قرار گيرد.

با تشكّر از شما كه اين وقت را در اختيار ما قرار داديد. لطفاً براى آغاز، از حال و هواى مرحوم پدر و ارادتى كه به سيّدالشّهدا (ع) داشتند، بفرماييد.

پدرم ارادت عجيبى به سيّدالشّهدا (ع) داشت؛ براى نمونه خدمتتان عرض كنم، دو هفته قبل بود كه شنيدم ايشان پولى را كه براى دادن به طلبه‌ها و منبرى‌ها به جبهه مى‌فرستاد، شرط كرده بود فقط به طلبه‌هايى داده شود كه روضه‌خوانى هم در پايان منبرشان مى‌كنند. به كسانى كه در پايان منبرها براى روضه كم مى‌گذاشتند، به شدّت انتقاد مى‌كرد.

اين اواخر كه چشم‌هايش نمى‌ديد و پاهايش هم رمق حركت كردن نداشت، به يكى از دوستان منبرى و روضه‌خوانش در «همدان»، به نام آقاى ابطحى زنگ مى‌زد و هر دو براى هم روضه مى‌خواندند و گريه مى‌كردند.

ايشان تا يك‌سال قبل از فوتشان، نماز جماعت صبحش ترك نمى‌شد و هر روز پنج دقيقه صحبت مى‌كرد و بعد، روضه‌اى مى‌خواند و مى‌گفت روزمان را با روضه ابى‌عبدالله (ع) شروع كنيم.

پدر تسلّط عجيبى به اشعار عرب داشت. ايشان فرزند مرحوم شيخ محمّدتقى معروف به عندليب بود. لقب عندليب را هم به سبب صداى خوشى كه داشته، به او داده بودند. پدرم نقل مى‌كرد ايشان ايّام محرّم منبر نمى‌رفت. وارد كاروانسرايى مى‌شد خيلى‌ها برايم نقل كرده‌اند دست در آب حوض مى‌برد، يك بيت شعر عربى يك بيت شعر فارسى مى‌خواند و تا نيم‌ساعت، يك‌ساعت بعد، جمعيت گريان بودند و خود او هم بعد از خواندن اشعار بيرون مى‌رفت. مرحوم آيت‌الله متّقى، هم‌مباحثه‌اى پدرم، برايم نقل مى‌كردند كه: يك‌بار براى تفريح، به باغ‌هاى اطراف همدان رفته بوديم به پدرت گفتم كمى از اشعار حافظ را برايم بخوان. پدرم به او گفته بود اين حنجره وقف اهل بيت (ع) و امام حسين (ع) است. من هم نديدم ايشان با آن صداى خوشش چيزى غير از مراثى اهل بيت (ع) بخواند. به تمام دستگاه‌هاى موسيقى مسلّط بود. تا اين اواخر هم صدايشان باقى بود و بعد از بسترى شدن، كمى صدايشان خش پيدا كرد. عمان سامانى خود را وامدار مرحوم عندليب مى‌دانست:

اى صبا اى عندليب كوى عشق ...

تا مى‌رسد به اين بيت كه؛

اصفهان را عندليب گلشن اوست‌

در اخوّت گشته مخصوص من اوست‌