عُدتم عُدنا (١) و انْ تعودوا نَعُدْ؛ (٢) بهشت و جهنم نيز بر اساس حكم خداست. كسى كه ايمان بياورد و عمل صالح انجام دهد، اهل بهشت است و كسى كه مسير تباهى را طى كند، در دوزخ جاى دارد.

فراهم نمودن زمينه نيز بر اساس حكم خدا صورت مى‌گيرد، پس اگر كسى زمينه را فراهم كند، از رزق برتر و عزّت بيشتر برخوردار مى‌شود.

١١. منظور از آيه‌ يُضلّ من يشاء و يهدى من يشاء (٣) چيست؟ ظاهر آيه نشان مى‌دهد كه خداوند هركس را بخواهد هدايت، و هر كه را بخواهد، گمراه مى‌كند.

هدايت دو قسم است: ابتدايى و پاداشى.

هدايت ابتدايى يا عمومى سرمايه‌اى است كه خداى سبحان از راه درون (عقل و فطرت) و بيرون (وحى و نبوت) به انسان عطا كرده است. بر اين اساس، خدا همه انسانها را با سرمايه‌هاى درونى و بيرونى به راه راست هدايت كرده است. كسانى كه اين هدايت را مغتنم شمرده، به دنبال آن حركت كرده‌اند، از هدايت پاداشى خداوند

______________________________
١- سوره اسراء، آيه ٨.

٢ سوره انفال، آيه ١٩.

٣ سوره نحل، آيه ٩٣.