نسيم انديشه پرسش و پاسخ ها از آيت الله جوادى آملي - جوادى آملى، عبد الله - الصفحة ١٢٢
همانگونه كه سمع و بصر مادى گاهى با هم تفاوت دارند و يكى از ديگرى قوىتر است، سمع و بصر باطنى هم گاهى داراى درجاتى است. گوش دلها يكسان نيست، چون دلها يكسان نيست. چشم دلها هم يكسان نيست. خداى سبحان در آيات پايانى سوره مباركه شورى فرمود: كسانى كه سخن حق را مىشنوند، سه دستهاند: بعضى بىواسطه اين سخن را مىشنوند؛ بعضى از پس پرده حجاب و برخى از راه پيك و ارسال رُسُل: و ما كانَ لبشرٍ أن يُكلّمهُ اللّهُ إلّا وحياً أو من وراءِ حجابٍ او يرسل رسولا. (١) كسى كه مىتواند بىواسطه كلام الهى را بشنود، شايد بتواند ذات اقدس خداوند را بىواسطه شهود كند. البته چنانكه بارها گفته شد، هويت مطلقه الهى در دسترس شهود هيچكس، حتى پيامبر اسلامصلى الله عليه و آله و سلم هم نيست: «فحار فيها جميع الأنبياء و الأولياء» (٢)، و پس از مرحله ذات، امكان شهود، با توجه به مراتب و درجات اشخاص متفاوت خواهد بود؛ يعنى بعضى به شهود بىواسطه مىرسند و برخى شهود با واسطه دارند.
٩. عرفان شيعى با ديگر مكتبهاى عرفانى اسلامى يا غير اسلامى چه
______________________________
١- سوره شورى، آيه ٥١.
٢ شرح فصوص الحكم قيصرى، ص ٣٤٦.