آنها را در دريا نمى‌ريزد. انسان از هر دريايى درياتر است و از هر اقيانوسى اقيانوس‌تر؛ وقتى مى‌تواند گوهرى بپروراند، چرا احساس پوچى كند. احساس پوچى در انسان به معنى پوچى دنيا و متعلقات آن است. اينكه هر روز يكى مى‌رود و ديگرى به جاى او مى‌نشيند، نشانه ناپايدارى و پوچى مقامات دنيوى است.

٤٧. از نظر عرفانى حقيقت مرگ چيست؟ مرگ عصاره زندگى انسان است. مسئله مرگ در فرهنگ انبياى الهى به معنى مردن انسان نيست؛ بلكه مرگ به معنى ميراندن مرگ است كه بين اين دو مسئله فرق بسيار است، زيرا كسى كه مى‌گويد من مى‌ميرم و نابود مى‌شوم، يا پوچ خواهد بود يا بى‌بند و بار، يا هميشه نا اميد است يا بارى به هر جهت، زيرا در نظر او پايان زندگى نابودى است، پس بايد از لذت زودگذر دنيا استفاده كرد؛ براى او حلال و حرام، زشت و زيبا، غيرت و مسئوليت و بى‌تعهدى يكسان است. او مى‌گويد: عاقبت زندگى نابودى است.

انبيا به ما آموخته‌اند كه انسان مرگ را مى‌ميراند، و آن را تسليم خود مى‌كند. قرآن كريم وقتى از مرگ سخن به ميان مى‌آورد، خطاب به ما مى‌فرمايد: «شما مرگ را مى‌چشيد»؛ كلّ نفسٍ ذائقه الموت (١)، اگر انسان تشنه باشد، ليوانى آب يا شربت مى‌نوشد؛ آيا

______________________________
١- سوره انبياء، آيه ٣٥.