قرآن شب قدر است؛ گرچه در شب مبعث، چند آيه از سوره علق نازل شد؛ ولى آغاز نزول استمرارى آن شب قدر بود. (١) ٤. وجه عميق ديگرى هم وجود دارد كه با آن مى‌توان مسئله را جمع كرد؛ در شب قدر همه قرآن با وجود اجمالى خود كه عين كشف تفصيلى است، بر قلب مطهّر پيامبر اكرم‌صلى الله عليه و آله و سلم نازل شد، سپس از آن وجود تفصيلى و گسترده طى ٢٣ سال نازل گرديد. (٢) وجوه گفته شده نيز هر يك نقض مى‌شود، زيرا قرآن كريم در سوره مباركه بقره و مانند آن، هنگام طرح مسئله نزول مى‌فرمايد: «اين كتاب براى هدايت مردم نازل شده است». اگر كتابى براى هدايت مردم نازل شده، بايد به مردم برسد و در سطح مردم باشد، پس درست نيست كه بگوييم كتابى كه به بيت المعمور آمده و در آن مانده، براى هدايت مردم نازل شده است.

از طرفى ظاهر آيه انزل فيه القرءان هدى للنّاس و بيّنات من الهدى و الفرقان (٣) نشان مى‌دهد كه «همه قرآن» يكجا براى مردم نازل شده است و چون تنها زمانى كه قرآن بر پيامبر اكرم‌صلى الله عليه و آله و سلم در عالم طبيعت نازل مى‌شود، مى‌توان گفت كه براى هدايت مردم است، پس قرآن‌

______________________________
١- روض الجنان، ج ٣، ص ٣٠.

٢ ر. ك: الميزان، ج ٢، ص ١٨- ١٦.

٣ سوره بقره، آيه ١٨٥.