اين روايات تفاوتى ميان زن و مرد نمى‌گذارد، زيرا چله‌گيرى به معناى انزوا از دنياست، نه انزوا از خلق. انسان كارگر يا كارمند، بايد در متن كار باشد و كارهايش را براى خدا انجام دهد؛ او پس از آنكه به چله روى مى‌آورد، بايد بيشتر كار و فعاليت كند، درس بخواند و تحقيق انجام دهد، چون كار، درس و تحقيق، خود «آخرت» است؛ نه دنيا. خدمت به جامعه براى رضاى خدا هم آخرت است.

٤٦. چرا بعضى انسانها دچار احساس پوچى مى‌شوند؟ براى آنكه با هدف كار نمى‌كند. از معصومان رسيده است: «النّاسُ مَعادنُ كمعادنِ الذّهبِ و الفضّه» (١)؛ انسانها مانند معادن نقره و طلا هستند كه در درون خود گوهر مى‌پرورانند. البته انسان مانند موزه نيست كه اشياى گرانبهاى جهان خارج را در آن جمع مى‌كنند. انسان چون درياست كه در درون خود گوهر مى‌پرورد: چو دريا به سرمايه خويش باش هم از بود خود سود خود بر تراش (٢) همه گوهرهاى دريا، پرورش يافته خود درياست و كسى از خارج‌

______________________________
١- الكافى، ج ٨، ص ١٧٧.

٢ كليات نظامى گنجوى، ج ١، شرفنامه، ص ٦٥٤.