للجبلِ جعلهُ دكّاً و خرّ موسى صعقاً. (١) ما با الفاظ و مفاهيم قرآنى در مدار علم حصولى سر و كار داريم؛ چه كنيم كه اين مفاهيم «از علم به عين آيد و از گوش به آغوش»؟ چرا كه رسيدن به اين مرحله، تنها با درس و بحث ممكن نيست و انسان تنها با عمل به شهود مى‌رسد. به همين دليل خداى سبحان فرمود: اگر به علم اليقين رسيديد، زمينه شهود مفاهيم و معلومات براى شما فراهم مى‌گردد و بهشت و جهنم را در همين‌جا مى‌بينيد: كلّا لو تَعلمون عِلم اليقين لتَرونّ الجحيم (٢)؛ اگر كسى به علم اليقين نرسد، با وهم، خيال، قياس و گمان رو به روست.

اگر بخواهيم از اصحاب نظر شويم، بايد از غيب به حضور بياييم، و اگر بخواهيم از نظر به بصر برسيم، بايد از حضور به فنا راه يابيم. مقام فنا درجه‌اى است كه در آن وجود مبارك امام سجاد (عليه‌السلام) مى‌فرمايد: «انَا ابن مَكّهَ و مِنى، ... أنا ابنُ علىّ المُرتضى، أنا ابنُ فاطمه الزهراء» (٣)؛ تمام مكه و منى را ما احيا كرديم.

اگر خلافت، همه هويت انسان كامل را در برگيرد، هنگام معرفى خود، عرض مى‌نمايد: «انَا بعد اقَلُّ الاءقلّين و أذلُ الاذلّين و مثل‌

______________________________
١- سوره اعراف، آيه ١٤٣.

سوره تكاثر، آيات ٦- ٥.

بحار الانوار، ج ٤٥، ص ١٧٤.