اضلال يا گمراهى ابتدايى از صفات سلبيه است كه در خداوند وجود ندارد و خدا هرگز كسى را گمراه نكرده و نمى‌كند. خدايى كه عقل و فطرت را از درون و عزيزترين مخلوقات خود، يعنى پيامبران و امامان معصوم (عليهم‌السلام) را از بيرون، براى هدايت بشر فرستاده، هرگز كسى را گمراه نخواهد كرد. اگر كسى با همه اين هدايتها به بيراهه برود، خداوند راه توبه و بازگشت را باز گذاشته و اگر با همه اين وسيله‌ها، باز هم به بيراهه برود، از آن پس، خداوند او را «اضلال» مى‌كند.

البته بايد توجه داشت كه سخن فوق بدان معنى نيست كه خداوند چيزى به عنوان ضلالت به او مى‌دهد، چون ضلالت امرى عدمى است. اضلال، يعنى خداوند لطف خود را از او مى‌گيرد و او را به حال خود وا مى‌گذارد. آنگاه اين شخص با شهوت و خشم خود تنها مى‌ماند و به هر سو كه اين دو بكشانند، پيش مى‌رود و به آسانى به گناه روى مى‌آورد.

بر اين اساس، هدايت ابتدايى مقابلى ندارد؛ يعنى خداوند بدون استثنا، همگان را هدايت كرده است و منظور از آيه يُضلُّ منْ يشاءُ و يهدى من يشاءُ، هدايت ثانوى (پاداشى) و ضلالت كيفرى است. ضلالت (كيفرى) در مقابل هدايت ثانوى يا پاداشى قرار دارد، پس هدايت ابتدايى سرمايه‌اى است كه بدون استثنا به همه عنايت شده‌