خداى سبحان مى‌فرمايد: در آن نشئه شما به حقيقت خود كه عبد خدا هستيد و او ربّ شماست، پى برديد. اين نشئه‌اى تاريخى نيست تا بگوييد كه آن را فراموش كرديم؛ اكنون هم با شماست و خواهد بود. كلمه «اذْ» در اينجا متعلق به «اذْكُر» است؛ يعنى به ياد آن صحنه باش، يعنى اكنون هم اگر تفكر كنيد، آن را به ياد مى‌آوريد. اين مسئله در عالم ديگرى نيست تا از ياد برده باشيد.

خداى سبحان اين مطلب را به صورتى مدلل در سوره اعراف بيان فرمود. اصل توحيد، نبوت، وحى و شريعت در درون هر كسى پيش‌بينى شده است تا كسى در قيامت نگويد كه ما وارث سنتى باطل بوديم و در محيطى بد تربيت يافتيم: ان تقولوا يوم القيامه انّا كنّا عن هذا غافلين.

٧. اگر ارواح در عالم ذر در كمال علم «بلى» گفتند، آيه واللّه اخرجكُمْ من بطون امّهاتكم لا تعلمون شيئا (١) چه توجيهى دارد؟ قرآن كريم دو گونه «معرفت» را به ما معرفى مى‌كند: علم حضورى كه اكتسابى نيست و فطرى انسان بوده و هست، و علم حصولى كه از طريق حوزه و دانشگاه كسب مى‌شود. درباره «دانشهاى‌

______________________________
١- سوره نحل، آيه ٧٨.