شده است. گروهى نيز بيان‌گر اين حقيقت‌اند كه قرآن به صورت تدريجى نازل شده است و ادله ديگر اختلاف در گفته‌هاى خدا را نفى مى‌كنند، پس همه اين آيات با هم هماهنگ هستند و ما بايد اين هماهنگى را ادراك كنيم.

براى برقرارى اين هماهنگى وجوهى بيان شده است: ١. همه قرآن در شب قدر به «بيت المعمور» يا «سماء دنيا» نازل شد؛ آن‌گاه نزول تدريجى آن از بيت المعمور به عالم طبيعت صورت گرفت، پس نزول دفعى آن، نزول قرآن به آسمان دنيا و نزول تدريجى، نزول آن از آسمان دنيا و بيت المعمور به عالم طبيعت است. (١) ٢. عده‌اى گفته‌اند كه نزول قرآن كريم به بيت المعمور هم تدريجى است؛ به اين صورت كه در شب قدر هر سال، آياتى كه در كل سال بايد به صورت تدريجى نازل مى‌شد، به صورت دفعى به بيت‌المعمور نزول مى‌يافت. (٢) ٣. عده‌اى هم راه حل ديگرى ارائه كرده و گفته‌اند: «نزول قرآن در شب قدر است؛ يعنى آغاز نزول تدريجى آن در شب قدر است»؛ (٣) به عبارت ديگر، هر ممتد دامنه‌دارى آغازى دارد و آغاز نزول‌

______________________________
١- ر. ك: مجمع البيان، ج‌

١، ص ٤٩٧؛ الميزان، ج ٢، ص ١٥.

٢ همان.

٣ ر. ك: الميزان، ج ٢، ص ١٦.