هيچ كدام از آنها سخنى از خدا و پيامبر به ميان نمى‌آيد؛ امّا اگر كسى اين علوم را فرابگيرد، تا مشكل كشور امام زمان (عليه‌السلام) را برطرف كند، كارى اسلامى و مورد رضايت خدا انجام داده است؛ هرچند ظاهر آن اسلامى نيست.

قرآن كريم همه اين علوم مورد نياز جامعه اسلامى را، تحت شرايطى اسلامى معرفى مى‌كند. علومى كه اكنون در دانشگاهها رواج دارد، سير افقى علوم است؛ براى مثال زمين‌شناس با استفاده از نشانه‌هاى خاص، مى‌تواند بفهمد كه فلان معدن چندين ميليون سال قبل چگونه بوده، اكنون در چه حالتى است و صدها هزار سال بعد چه مى‌شود. در كيهان‌شناسى، گياه‌شناسى و ... نيز همين سير افقى جارى است. قرآن كريم بالهايى را در اختيار اين علوم قرار مى‌دهد تا در جهت بالا به پرواز در آيند و انسان دريابد كه چه كسى و براى چه، اين علل و عوامل را آفريده است؛ هو الاوّلُ و الاخر. (١) جريان باد، باران و معدن شناسى، هم در قرآن و هم در علوم دانشگاهى وجود دارد؛ اما قرآن به اين مسئله كه چه كسى و براى چه باد، باران و ... را آفريده مى‌پردازد. در واقع قرآن به علوم تجربى قدرت پرواز عمودى اعطا مى‌كند تا اوج بگيرند و از سير افقى خارج شوند.

اگر هُوَ الاوّلُ والاخِر به كتابهاى دانشگاهى اضافه شود، با

______________________________
١- سوره حديد، آيه ٣.