٣٧. راه رسيدن به كشف و شهود چيست؟ قرآن كريم كشف و شهود را اين‌گونه ترسيم فرمود: كلّا لَو تعلمون عِلمَ اليقينِ لترونّ الجحيم. (١) اگر معارف دين را با برهان و يقين بشناسيد و به آن عمل كنيد، هم‌اكنون در همين دنيا جهنم را مى‌بينيد؛ در غير اين صورت، پس از مرگ كافران هم مى‌توانند جهنم را ببينند: ربّنا ابْصرنا وَ سَمِعنا. (٢) افرادى چون حارثه بن مالك كه مرحوم كلينى در اصول كافى (٣) قصه آن را نقل كرده است، در محضر رسول اكرم‌صلى الله عليه و آله و سلم مى‌گفتند: گويا عرش و بهشت، و دوزخ و اهل آنها را مى‌بينيم. اگر به آنچه از حلال و حرام مى‌شناسيم، واقعاً عمل كنيم و چشم، گوش، دست، پا و ... را تطهير كنيم و علم همراه با عمل صالح داشته باشيم، به چنين مرتبتى نايل مى‌شويم؛ خلاصه اينكه راه رسيدن به كشف و شهود، بندگى خداست.

٣٨. فرشتگان چگونه از اسرار درونى انسان آگاه مى‌شوند و آنها را ثبت‌

______________________________
١- سوره تكاثر، آيات ٦- ٥.

٢ سوره سجده، آيه ١٢.

٣ الكافى، ج ٢، ص ٥٤.