مى‌شود، در غير اين صورت، عطاى ديگرى افاضه مى‌شود كه بديل افازه انجام نشده است، چون راز تبديل و رمز تأخير اجابت حكيمانه است: «و لعلّ الذى أبطأ عنى هو خيرٌ لى لعلمك بعاقبه الامور». (١) از اين رو، ادب نيايش اقتضاى ستايش مطلق دارد.

اگر مضمون برخى دعاهاى مأثور، بلند و صعب المنال بود، سهولت آن از خداى سبحان درخواست شود. گرچه همه رخدادهاى دنيا آزمون الهى است؛ ولى توفيق و كاميابى در آن را مى‌توان با نيايش فراهم نمود. انتظار براى اصل دعا روا نيست، هرچند تحصيل زمينه برخى ادعيه، از شروع به نيايش بدون فراهم كردن شرايط، برتر است. از ابتدايى ترين شرايط دعا، پرهيز از خانه رنگين است؛ چه رسد به رنگين نمودن خانه. به ما چنين توصيه كرده‌اند: پس نكو گفت آن حكيم كاميار كه تو طفلى خانه پر نقش و نگار (٢) دعا كننده بايد با غبار روبى صحنه دل، از حضور غير خدا در حرم دل جلوگيرى كند، آنگاه با سپردن خانه دل به دلدار، از اصل خانه صرف نظر نمايد، چون محبوب راستين نيازى به خانه غير ندارد و خانه نيز به اندازه هستى خود، مزاحم حضور دلدار است:

______________________________
١- الاقبال بالاعمال، ص ٥٩؛ مفاتيح الجنان، دعاى افتتاح.

٢ مثنوى معنوى، دفتر چهارم، بيت ٢٥٦٦.