نه تعطيل؛ ولى انسان جاهل شهوت و غضب را امير فطرت خويش مى‌سازد و به اين ترتيب، فطرت در ميان غرايز دفن مى‌شود و از فطرت مدفون نيز كارى ساخته نيست: و قَدْ خابَ مَنْ دسّيها. (١) اگر كسى نفس ملهمه را كه به توحيد گرايش دارد، دفن كند، ديگر اثر آن را نمى‌بيند و از عبادت خود لذت نمى‌برد.

اگر بخواهيم از عبادت لذت ببريم، بايد از مال حرام به شدّت بپرهيزيم. كسى كه جز حلال نمى‌خورد و جز به حلال نمى‌انديشد، حتماً از عبادت لذت مى‌برد. همان طور كه انسانِ گرفتارِ سرماخوردگى و گرفتگى بينى، از بوى خوش لذت نمى‌برد، و چشم ضعيف و كم نور، لذت مشاهده مناظر زيبا را در نمى‌يابد، انسان گنه‌كار نيز از عبادت لذت نمى‌برد. تنها فطرت شفاف و شكوفا، از عبادت لذت مى‌برد.

٢٢. چگونه در نماز حضور قلب داشته باشيم؟ اعضا و جوارح بدن هر يك از ما انسانها، در حكم جماعتى است كه به امامت يك نفر كار مى‌كند. امام اين جماعت در دنيا عقل، خيال، وهم يا عشق است. هركس امام جماعت درون خود را مى‌شناسد. شئون مادون و اعضا و جوارح زير دست، همه به امامت‌

______________________________
١- سوره شمس، آيه ١٠.