چه آسايد به هر پهلو كه گردد كسى كز خار سازد او نهالين (١) ١٢. آيا نماز كسى كه وجودش تحت اختيار شيطان درآمده، به حساب شيطان گذاشته مى‌شود؟ نماز چنين انسانى در نامه عمل خود او نوشته مى‌شود؛ ليكن وى مصداق آيه شريفه خَلَطُوا عملًا صالِحاً و آخرَ سيّئا؛ (٢) است.

انسانها چند دسته‌اند؛ بعضى مانند امامان معصوم (عليهم‌السلام) منزه محض، مخلِص و مخلَص هستند و در نامه عمل آنها فقط فضيلت ثبت شده است؛ اما عدّه ديگر، متأسفانه كسانى هستند كه در نامه عمل آنها جز تباهى و سياهى چيز ديگرى نيست؛ اينها همان كسانى هستند كه ختم اللّه على قلوبهم (٣) گروه سوم هم كسانى هستند كه خلطوا عملًا صالحاً و آخر سيّئا؛ گاه به طرف فضيلت و گاه به سوى رذيلت حركت مى‌كنند. اينها تا وقتى تسليم شيطان نشوند و عقايدشان محفوظ باشد، اميد نجات دارند و نماز و عبادتهايشان به‌

______________________________
١- ديوان شمس، ص ٧٠٧، ش ١٨٩٨.

٢ سوره توبه، آيه ١٠٢.

٣ سوره بقره، آيه ٧.