بلكه بيشتر از راه تهذيب و تزكيه نفس حاصل مى‌شود. در قرآن كريم آمده است: يُعَلّمُهُمُ الكِتابَ والْحِكْمَهَ ويُزكّيهِمْ‌. (١) بخش نخست آيه يعلّمهم الكتاب و الحكمه، به فقه، اصول، حكمت و ... مربوط است و بخش دوم آن، يعنى يزكّيهم، به عرفان اختصاص دارد.

بحثهاى قرآنى نشان مى‌دهد كه اگر كسى جان خود را شفاف كند و از دغل، شبهه و خيانت دورى جويد، اسرار عالم را مى‌يابد. گاه انسان آيينه جانش را به طرف مار، گرگ و عقرب نگاه مى‌دارد و در آن جز گرگ و عقرب چيزى نمى‌يابد.

خداى سبحان فرمود: كلّا لَوْ تَعْلَمون عِلْمَ اليقينِ لترونّ الجحيم‌ (٢) اگر اهل علم اليقين باشيد و صفاى ضمير داشته باشيد، اكنون هم جهنم را مى‌بينيد، زيرا پس از مرگ، كافر هم مى‌تواند جهنم را ببيند: رَبّنا ابْصَرنا وَ سَمعْنا. (٣) ٤. آيا افراد عادى هم مى‌توانند مراتبى از شهود داشته باشند؟ تهذيب نفس بهترين راه دستيابى به عرفان حقيقى است و به‌

______________________________
١- سوره بقره، آيه ١٢٩.

٢ سوره تكاثر، آيات ٦- ٥.

٣ سوره سجده، آيه ١٢.