اين صورت بيان مى‌شد: «من فعل كذا فهو محارب لله و للرسول» چنانكه در آيه ربا همين گونه آمده است: «فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ‌». همچنين، تعبير «وَ يَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَساداً» با تمام موضوع دانستن فساد، تناسبى ندارد، بر خلاف تعبير «وَ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ*». زيرا واژه «سعى» به مرحله نيّت و قصد فعل نيز نظر دارد از اين رو تعبير «وَ يَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَساداً» همانند تعبير «و يبغون‌ فِي الْأَرْضِ فَساداً» است و سعى در افساد به معناى قصد افساد است. و مناسب نيست چنين عنوانى عنوان اصلى قرار داده شود، بلكه مناسب با اين عنوان آن است كه اين عنوان، قيد و وصف و وجه براى عملى كه از محاربان سر مى‌زند، كه همان محاربه است، قرار داده شود. بدين معنا كه مقصود محاربان از محاربه، ايجاد فساد در زمين و سلب امنيّت از ساكنان آن است.

امّا اينكه محاربه در اين آيه، ممكن نيست به معناى محاربه حقيقى با خدا و پيامبر باشد، و حتماً مراد از آن، محاربه مجازى است، موجب نمى‌شود كه آيه را بر تشبيه و تنزيل حمل كنيم، بلكه چنانكه در شرح عنوان نخست اشاره كرديم، مجاز در اينجا به حسب فهم عرفى، مجاز در اسناد است بدين معنا كه هر كس با مسلمانان محاربه كند، مانند آن است كه با خدا و رسول محاربه كرده است و از چنين تعبيرى، زشتى و سنگينى اين جرم فهميده مى‌شود. با چنين برداشتى از آيه، معناى اصلى محاربه ملغى نمى‌شود و از ظهور اخذ آن در موضوع حكم دست برداشته نمى‌شود، فقط اصل محاربه- چنانكه خواهد آمد- مقيّد مى‌شود به محاربه‌اى كه به قصد افساد در زمين صورت گرفته باشد.

حاصل كلام آنكه، قياس اين آيه به آيه ربا كه در آنجا رباخوارى در حكم محاربه با خدا و پيامبر بيان شده است، قياسى بسيار خلاف ظاهر است.

ثانياً: اشكال دوم بر تقريب مذكور، همان است كه پيش‌تر گرفته شد، كه افساد در زمين، هر عمل فاسدى و يا هر گونه افسادى در اوضاع مردم را، در بر نمى‌گيرد، بلكه اختصاص دارد به آن گونه فسادى كه به صورت ظلم و تجاوز به جان و مال و آسايش ديگران باشد. بلى مى‌پذيريم كه افساد در زمين، اختصاص به «سلاح كشيدن و جنگيدن» ندارد، نسبت ميان «افساد در زمين» و «سلاح كشيدن و جنگيدن»، عموم و خصوص من وجه است. اين نكته نيز- همان گونه كه خواهد آمد- بر لزوم تقييد يكى از اين دو عنوان به ديگرى تأكيد دارد.

تقريب دوّم: ادّعا شده كه موضوع آيه، افساد در زمين است به دليل آنكه جمله دوّم «وَ يَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَساداً» در حكم تعليل براى جمله اوّل «الَّذِينَ يُحارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ‌» است. و حكم همواره بر مدار علّت مى‌چرخد.

برخى از معاصران در توضيح اين ادّعا آورده‌اند: