١٥٦٦- هرگاه نمازگزار بداند ركعتى كه مشغول خواندن آن است ركعت چهارم نماز او مى‌باشد، ولى مردد باشد بين اينكه آيا اين ركعت واقعاً ركعت چهارم نماز او است يا اينكه سابقاً بين دو و سه شك كرده و بناء را بر سه گذاشته بود، و بعد از بناء بر سه اين ركعت ركعت چهارم است، در اين فرضيّه دو نظريّه وجود دارد:

اول: بر او واجب است كه نماز احتياط بخواند، زيرا هرچند در ظاهر مى‌داند كه در ركعت چهارم است، و لكن در واقع فعلًا شك دارد بين سه و چهار، پس بايد بنا را بر چهار بگذارد، و نماز را تمام كند، و بعد از نماز به مقتضاى شك نماز احتياط بخواند.

دوم: خواندن نماز احتياط بر او واجب نيست، زيرا معلوم نيست سابقاً بين دو و سه شك كرده بود يا نه، و فعلًا مى‌داند كه مشغول به ركعت چهارم است، پس بايد نماز را تمام كند.

از بين اين دو نظريّه مختار ما نظريّه اول- وجوب نماز احتياط- مى‌باشد.

١٥٦٧- اگر نمازگزار بعد از قيام براى ركعت بعد يقين كند كه از ركعت قبل يك سجده يا دو سجده يا تشهد را انجام نداده است، و سپس در همان حال قيام شك كند كه آيا برگشته و آن جزء را بجا آورده و دوباره برخاسته است يا اينكه براى انجام آن جزء برنگشته است و اين قيام همان قيام اوّلى او مى‌باشد، ظاهراً بايد برگردد، و چيزهايى را كه يقين به ترك آنها دارد بجا آورد.

١٥٦٨- كسى كه مثلًا بين سه و چهار شك كند و بنا را بر چهار بگذارد، و پس از آن سهواً يك ركعت ديگر بجا آورد، در اين فرضيّه دو نظريّه وجود دارد:

اول: نماز او باطل مى‌شود، زيرا سهواً يك ركعت زياد شده است، و زيادى ركعت- و لو سهواً- مبطل نماز است.

دوم: نماز او صحيح است، زيرا در اين صورت حكم شك بين چهار و پنج بر نماز او جارى مى‌شود، پس بايد به مقتصاى آن شك عمل كند.

از بين اين دو نظريّه مختار ما نظريّه اول بطلان نماز- است.

١٥٦٩- اگر نمازگزار در انجام ندادن ركنى كه محل آن گذشته است شك كند، و لكن از روى فراموشى برگردد و آن ركن را بجا آورد- مثلًا بعد از انجام دادن دو سجده در انجام دادن ركوع شك كند، و از روى فراموشى برگردد و ركوع را بجا آورد- به سبب‌