باشد، نبايد بگذارد كه پيشانيش دوباره به جاى سجده برسد، و اين يك سجده حساب مى‌شود، چه ذكر سجده را گفته باشد يا نه؛ و اگر نتواند پيشانيش را نگهدارد و بى‌اختيار دوباره به جاى سجده برسد، روى هم يك سجده حساب مى‌شوند، پس اگر ذكر سجده را نگفته باشد، بنابر احتياط واجب بايد آن را بگويد.

١١٤٩- جايى كه انسان بايد تقيّه كند، جائز است بر فرش و مانند آن سجده نمايد، و لازم نيست براى نماز به جاى ديگر برود؛ ولى اگر بتواند بر حصير يا چيزى كه سجده بر آن صحيح است طورى سجده كند كه به زحمت نيفتد، نبايد بر فرش و مانند آن سجده نمايد.

١١٥٠- اگر انسان ناچار شود كه در زمين گِلى نماز بخواند، چنانچه آلوده شدن بدن و لباسش به گِل براى او ايجاد مشقت نمى‌كند، بايد سجده و تشهد را به طور معمول بجا آورد؛ و اگر براى او ايجاد مشقت مى‌كند، بايد در حالى كه ايستاده است با سر براى سجده اشاره كند، و تشهد را هم ايستاده بخواند.

١١٥١- هرگاه نمازگزار در ركعتى غير از ركعت آخر هر دو سجده يا يك سجده را فراموش كند، و داخل ركعت بعد شود، و قبل از ركوع متذكر شود، واجب است برگردد و سجده فراموش شده و مابعد آن را بجا آورد؛ ولى اگر پس از دخول در ركوع متذكر شود، چنانچه فراموش شده دو سجده باشد، نمازش باطل است؛ و اگر فراموش شده يك سجده باشد، بايد نماز را تمام كند، و بعد از سلام سجده فراموش شده را قضاء نمايد، و سپس دو سجده سهو هم بجا آورد؛ اما اگر در ركعت آخر هر دو سجده يا يك سجده را فراموش كند- چه قبل از سلام متذكر شود يا بعد از سلام- بايد برگردد و سجده فراموش شده و ما بعدش را بجا آورد.

١١٥٢- اگر نمازگزار در حالى كه ايستاده است شك كند كه قيامش مربوط به ركعت فعلى است و بعد از فراغ از دو سجده مى‌باشد، يا مربوط به ركعت قبل است و قيام بعد از ركوع آن مى‌باشد و بايد به سجده برود، در اين صورت بايد بنا را بر قيام بعد از ركوع بگذارد، پس بايد براى سجده سرازير شود، و بعد از انجام دو سجده برخيزد.

١١٥٣- اگر نمازگزار در حالى كه نشسته است شك كند كه دو سجده انجام داده يا يك سجده، بايد يك سجده ديگر انجام دهد؛ و اگر در حال برخاستن براى ركعت بعد