و هرگاه فراموش كند كه مسافر است يا فراموش كند كه نماز مسافر شكسته است و نماز را تمام بخواند، چنانچه در وقت يادش بيايد بايد آن را به صورت شكسته اعاده كند؛ و اگر بعد از گذشتن وقت يادش بيايد، قضاء آن نماز بر او واجب نيست؛ ولى اگر بداند كه مسافر است و بداند كه نماز مسافر شكسته است، اما از روى فراموشى نماز خود را تمام بخواند، بايد آن را در وقت اعاده كند، و چنانچه وقت گذشته است آن را قضاء نمايد.

٢٣٨- حكم روزه مسافر نسبت به آنچه در فقره قبل ذكر شد مانند حكم نماز مسافر است، يعنى اگر با علم به موضوع و حكم از روى عمد روزه بگيرد روزه‌اش باطل است، و همچنين با جهل به موضوع و جهل به خصوصيّات حكم روزه‌اش باطل مى‌باشد؛ ولى با جهل به اصل حكم- يعنى سقوط روزه در سفر- روزه‌اش صحيح مى‌باشد.

٢٣٩- كسى كه بايد نماز را تمام بخواند اگر شكسته بجا آورد، در هر صورت از جهل و نسيانى كه در فقره (٢٣٧) ذكر شد نمازش باطل است؛ مگر مسافرى كه قصد ماندن ده روز در جايى داشته باشد، و به جهت ندانستن حكم اصل مسأله- وجوب تمام خواندن بر او- نماز را شكسته بخواند، كه در اين صورت نمازش صحيح است؛ هرچند احتياط مستحب آن است كه آن را دوباره تمام بخواند.

٢٤٠- مسافرى كه واجب است نماز چهار ركعتى را شكسته بخواند، چنانچه جاهل به اصل حكم- وجوب قصر بر او- باشد و آن نماز از او فوت شود، بايد بعد از علم به حكم، آن نماز را شكسته قضاء نمايد؛ هرچند اگر در وقت به سبب جهل به حكم آن نماز را تمام مى‌خواند صحيح بود، و همچنين كسى كه فراموش كرده است كه مسافر مى‌باشد يا حكم نماز مسافر را فراموش كرده است، اگر نماز او به سبب عصيان يا عذرى فوت شود، بايد قضاء آن را به صورت شكسته بجا آورد.

٢٤١- مسافرى كه مسافر بودن خود يا حكم نماز مسافر را فراموش كرده است، اگر مشغول نماز چهار ركعتى شود و در بين نماز يادش بيايد كه مسافر است، يا ملتفت شود كه سفر او هشت فرسخ است، چنانچه به ركوع ركعت سوم نرفته است، بايد بنشيند و نماز را دو ركعتى تمام كند؛ و اگر به ركوع ركعت سوم رفته است، نمازش باطل مى‌باشد، و در صورتى كه به مقدار خواندن يك ركعت هم وقت داشته باشد، بايد نماز