فقرات فقهيه - شريفي اشکوري، الياس - الصفحة ٥٦٠ - خلل و شك در سجده

انگشتان پا را بر زمين بگذارد؛ و اگر هيچ انگشت ندارد، بايد هر مقدار از پا را كه باقى مانده است بر زمين بگذارد.

١١٤٣- اگر در پيشانى نمازگزار دُمل و مانند آن باشد، چنانچه ممكن است بايد با جاى سالم پيشانى سجده كند؛ و اگر ممكن نيست، بايد زمين را گود كند و دُمل را در گودال قرار دهد، و جاى سالم پيشانى را به مقدارى كه براى سجده كافى باشد بر زمين بگذارد.

١١٤٤- اگر دُمل يا زخم تمام پيشانى نمازگزار را فرا گرفته باشد، بايد با يكى از دو طرف پيشانى سجده كند؛ و اگر ممكن نيست، بايد با چانه سجده نمايد؛ و اگر سجده كردن با چانه هم ممكن نيست، بايد با هر جاى صورت كه ممكن است سجده كند؛ و اگر با هيچ قسمت از صورت ممكن نيست، بايد با جلوى سر سجده نمايد.

١١٤٥- كسى كه نمى‌تواند پيشانى را به زمين برساند، بايد هر قدر كه مى‌تواند خم شود، و مهر يا چيز ديگرى را كه سجده بر آن صحيح است روى چيز بلندى قرار دهد، و طورى پيشانى را بر آن بگذارد كه بگويند سجده كرده است، ولى بايد كف دستها و سر زانوها و انگشتان پا را به طور معمول بر زمين بگذارد؛ و اگر چيز بلندى نباشد كه مهر يا چيز ديگرى را كه سجده بر آن صحيح است روى آن بگذارد، لازم است مهر يا چيز ديگرى را كه سجده بر آن صحيح است با دست بلند كند و بر آن سجده نمايد.

١١٤٦- كسى كه به هيچ وجه نمى‌تواند سجده نمايد، بايد براى سجده با سر اشاره كند؛ و اگر نتواند، بايد با چشمهايش اشاره نمايد، و در هر دو صورت احتياط اكيد آن است كه اگر مى‌تواند مهر را بلند كند و بر پيشانى خود بگذارد؛ و اگر با سر يا چشمها هم نمى‌تواند اشاره كند، بايد در قلب خود نيّت سجده كند، و بنابر احتياط واجب با دست و مانند آن براى سجده اشاره نمايد.

١١٤٧- كسى كه نمى‌تواند بنشيند، بايد در حال ايستاده نيّت سجده كند، و چنانچه بتواند، براى سجده با سر اشاره كند؛ و اگر نتواند، با چشم اشاره نمايد؛ و اگر اين را هم نتواند، در قلب خود نيّت سجده كند، و بنابر احتياط واجب با دست و مانند آن براى سجده اشاره نمايد.

١١٤٨- اگر پيشانى نمازگزار بى‌اختيار از جاى سجده بلند شود، چنانچه ممكن‌